Praznici stižu sa snijegom, bljuzgavicom i rodbinom, pa odlučujete da odete negdje gdje je toplo. Svom AI asistentu koji samostalno obavlja zadatke kažete sve što želite od odmora na Karibima. Kakve aktivnosti vas zanimaju, kakve restorane želite, kakav smještaj i kakve opcije letova tražite. On pretražuje ponudu i onda, tek tako, rezerviše sve, a da vi nijednom ne morate da kliknete na dugme „Kupi“.

Za vas – raj usred zime. Za tim koji u vašoj kompaniji za plaćanja otkriva prevare – pakao. Sada mora da utvrdi da li su te kupovine zaista autorizovane ili ih je izvršio neki zlonamjerni kradljivac identiteta željan margarite.

„Istorijski gledano, a i danas u većini trgovine, signal da potrošač zaista namjerava da obavi kupovinu jeste prislanjanje kartice ili klik na dugme ‘Kupi’ na veb-sajtu. Ali, kod trgovine uz pomoć agenata dolazi do delegiranja ovlašćenja“, kaže Krejg Vosburg (Craig Vosburg), potpredsjednik kompanije Masterkard (Mastercard).

Kompanija, kaže on, nastoji da se pozicionira kao „operativni sistem ekonomija“, kroz čitav niz novih finansijskih rješenja. Među njima su stvaranje novog stejblkoina (stablecoin) koji omogućava trenutne međunarodne transakcije između različitih regiona i valuta; kreiranje „tokena uvida“, pomoću kojih potrošač ovlašćuje AI agenta ili trgovca da sazna više o njegovim navikama i preferencijama; kao i razvoj B2B plaćanja uz pomoć agenata za mašine, koja bi omogućila ogroman broj kontinuiranih poslovnih transakcija.

To su samo neka od velikih dostignuća koja su Masterkard dovela na 10. mjesto nove Forbes liste najinovativnijih velikih kompanija u Americi.

Šta je inovativnost

Sama ideja „inovativnosti“ je, naravno, inherentno subjektivna. Ali za ovu novu listu Forbes se oslanja isključivo na konkretne podatke koji obuhvataju desetine različitih pokazatelja inovativnosti vodećih kompanija, bez obzira na njihovu industriju ili starost.

Na rang-listi se koristi novi Forbes indeks inovativnosti, koji mjeri inovativnost na osnovu broja patenata i intelektualne svojine, fokusa istraživanja, povjerenja investitora, prinosa na kapital, sentimenta u medijima i na društvenim mrežama, kao i procjene vijesti i saopštenja kompanija koju daju „sintetička publika“ – o čemu će biti više riječi kasnije. Indeks analizira svaku kompaniju sa liste S&P 500, a prvih 100 ulazi na Forbes listu.

Na čelu liste nalazi se farmaceutski gigant Ilaj Lili (Eli Lilly, 1. mjesto). Slijede tehnološki gigant Epl (Apple, 2. mjesto). Među prvih 10 nalaze se kompanije iz veoma različitih sektora, od proizvodnje (Boeing, 8. mjesto) do finansijskih usluga (Masterkard). Međutim, bilo da je riječ o ulaganjima u istraživanje i razvoj, povjerenju tržišta i potrošača i/ili stvaranju nove intelektualne svojine, sve one nadmašuju konkurente kada je riječ o pokretanju američke privrede napred.

Zašto je Ilaj Lili na vrhu Forbes liste

Lili je na prvom mjestu dijelom zahvaljujući obimu i brzini razvoja novih ljekova.

Onaj novi lijek za mršavljenje iz grupe GLP-1, prvi u obliku tablete koji se pojavio na tržištu, čije reklame stalno viđate? To je Lili. Kompanija proizvodi i popularne GLP-1 injekcije Mundžaro (Mounjaro) i Zepbaund (Zepbound). Među ostalim dostignućima su obećavajući tretmani za ranu fazu Alchajmerove bolesti, rak dojke i migrene.

Sljedeći Lilijev lijek za mršavljenje, Retatrutide, istovremeno djeluje na tri različita receptora (GIP, GLP-1 i glukagon). U trećoj fazi kliničkih ispitivanja na ljudima doveo je do prosječnog gubitka 28% tjelesne težine. To je nivo koji se do sada uglavnom povezivao sa hirurškim zahvatima. Nije čudo što su investitori optimistični kada je riječ o kompaniji. Njena cijena akcija porasla je 79% u proteklih godinu dana, podižući njenu tržišnu kapitalizaciju na 1,17 biliona dolara.

Danijel Skovronski (Daniel Skovronsky), glavni naučni i proizvodni direktor Lilija i predsjednik Lilly Research Laboratoriesa, kaže da se kompanija fokusirala na bolesti koje se teško liječe, ubrzavanje istraživanja ljekova i širenje dostupnosti svojih ljekova širom svijeta.

„Inovacija nije samo slogan“, kaže on. „Naš svakodnevni posao je pretvaranje nauke u ljekove“.

Amazon: roboti koji moraju da nauče kako da rade među ljudima

U kompaniji Amazon (6. mjesto), rukovodioci zasluge za dominaciju kompanije u maloprodaji i uslugama vezanim za podatke pripisuju inovacijama.

Taj Brejdi (Tye Brady), glavni tehnološki direktor Amazon Roboticsa, kao primjer navodi kompanijske Proteus robote sa vještačkom inteligencijom. Oni su predstavljeni 2022. godine, unaprijeđeni u junu, a sada se koriste u oko 25 od ukupno 300 Amazonovih objekata opremljenih robotskim sistemima.

Amazonov izazov bio je da automatizuje premještanje punih polica sa paketima, poznatih kao Go Carts, od sortirnih kanala do odgovarajućih rampi i odgovarajućih kamiona u pravom trenutku. I to tako da se roboti samostalno i bezbjedno kreću među ljudima koji rade na tim rampama.

Amazon proizvodi više mobilnih robota nego bilo koja druga kompanija, kako bi riješio upravo ovakve probleme, kaže Brejdi. Proteus, koji pomalo liči na Rumbu na steroidima, koristi niz senzora povezanih sa ugrađenim računarom kojim upravlja vještačka inteligencija.

„Zamislite koktel zabavu“, kaže Brejdi. „Svi sjede i ćaskaju i teško je probiti se kroz prostoriju. Ljudi veoma dobro razmišljaju: ‘Moram da odem na drugi kraj prostorije jer je tamo u uglu ukusan koktel’. Zamislite robota koji pokušava da uradi isto“.

Spoj ljudi i robota

U slučaju Proteusa, robot se vrlo brzo suočio sa problemom, ali on nije bio tehničke prirode. Radoznali radnici u magacinima okupljali su se tokom testiranja oko simpatičnih AI robota kako bi ih proučavali. Roboti su pritom gurali kaveze sa paketima teške oko 400 kilograma i, nehotice, nijesu mogli da obavljaju svoje zadatke.

Amazon je robotima dao svjetla koja pokazuju radnicima kuda žele da idu, kao i „oči“ kako bi izgledali pristupačnije. Nakon testiranja kompanija je napravila nekoliko izmjena.

„Sada će podići pogled ka vama kao da kaže: ‘Čekamo ovdje’. A ako postane zaista nestrpljiv, možda će početi da proizvodi zvuke poput R2-D2, cvrk, cvrk, cvrk, cvrk – ‘Izvinite, pokušavam ovdje da obavim svoj posao’“, kaže Brejdi.

Srećom, ljudi su se ubrzo navikli da u fabrikama u kojima Proteus sada radi vide veliki broj takvih robota kako se kreću istovremeno.

„Sada se nekako utopio u pozadinu“, kaže Brejdi.

Forbes prvi put koristi AI za rangiranje inovativnosti

Nijedna velika priča o inovativnim kompanijama ne bi bila potpuna bez malo naše sopstvene inovacije.

Forbes je prvi put iskoristio izvor podataka zasnovan na vještačkoj inteligenciji kao jedan od elemenata za izradu liste. Lista najinovativnijih velikih kompanija mjeri način na koji su na hiljade stvarnih saopštenja kompanija – poput Amazonovog saopštenja o robotu Proteus – reagovale sintetičke publike investitora, analitičara, novinara i potrošača.

Te sintetičke publike zasnovane su na stvarnim ljudima i kreirane na osnovu njihovih ranijih tekstova i ponašanja u različitim situacijama. Analiza obuhvata i objave na društvenim mrežama i blogovima, izjave rukovodilaca i konferencijske razgovore o poslovnim rezultatima iz prethodnih nekoliko godina.

Podatke je obezbijedio Kumkuat AI, kompanija koja se bavi sintetičkom publikom, osnovana ove godine. Ovu analizu sprovodi pomoću modela karakterističnih za različite industrije.

Rezultati su donijeli i neka iznenađenja, kaže Šan Biglioni (Shann Biglione), suosnivač Kumkuata. Jedan primjer je Boing (Boeing), koji je, uprkos nedavnim veoma eksponiranim problemima sa bezbjednošću, dobio visoku ocjenu kada je riječ o reakciji sintetičkih publika na njegove inovacije.

Primjer Boinga

„Postoji veoma snažna ocjena narativa o tome kako kompanija govori o svojim inovacijama, koliko im je posvećena i kako izvršni direktor [Kelly Ortberg] stoji iza njih“, kaže Biglioni. „Boing je zanimljiva kompanija koja ima šansu da se preokrene tokom narednih nekoliko godina, ako njene inovacije daju rezultate.“

Boing je dobro prošao i u analizi kompanije IPQwery, partnera Forbes za podatke, koja se bavi intelektualnom svojinom i prati patente i aktivnosti kompanija u oblasti zaštitnih znakova.

Frederik Lašarite (Frédérik Lacharité), predsjednik i glavni tehnološki direktor IPQweryja, kaže da je impresioniran širinom Boingovih patenata.

„Obuhvataju veliki broj oblasti, od inženjerstva do sistema, menadžmenta i softvera“, kaže on. „Sve su to ogranci koji proizlaze iz njihove tehnologije“.

Biglioni kaže da ga je iznenadilo to što su neke kompanije koje nisu naročito prisutne u glavnim medijima imale izuzetno dobre rezultate kada je riječ o reakcijama publike. Jedna od njih je Lumentum, kompanija iz oblasti komunikacionih tehnologija koja se nalazi na 76. mjestu Forbes liste.

Inovacija se ne dobija rođenjem

Sintetička publika snažno je reagovala na Lumentumovu lasersku tehnologiju koja se koristi, između ostalog, za tehnologiju prepoznavanja lica u ajfon uređajima.

Čak su i poznatija imena sa liste, poput Masterkarda, zaintrigirala naše stručnjake širinom svojih inovativnih aktivnosti.

„Iznenađen sam što imaju toliko patenata za jednu finansijsku kompaniju, jer bih očekivao da imaju više zaštitnih znakova nego patenata“, kaže Lašarite, nabrajajući različite patente koje je Masterkard nedavno registrovao.

„Tokenizacija. Transakcije. Sprečavanje bezbjednosnih prijetnji na mreži. Platne kartice. Mikročipovi. Biometrija…“.

„Inovacija nije nešto što se dobija rođenjem“, kaže Vosburg iz Masterkarda. „To je nešto što naporno radimo da razvijamo. Moramo u potpunosti da prihvatimo izazov i priliku koje inovacija donosi“.

Top 100

Rang	Naziv	Industrija	Godina osnivanja
1	Eli Lilly	Farmacija i biotehnologija	1876
2	Apple	Diversifikovano	1976
3	Nvidia	Poluprovodnici	1993
4	Amgen	Farmacija i biotehnologija	1980
5	Meta Platforms	Diversifikovano	2004
6	Amazon	Diversifikovano	1994
7	Alphabet	Diversifikovano	2015
8	Boeing	Vazduhoplovstvo/Odbrana	1916
9	Oracle	Softver i hardver	1977
10	Mastercard	Finansije	1966
11	Merck & Co.	Farmacija i biotehnologija	1891
12	Johnson & Johnson	Farmacija i biotehnologija	1886
13	Microsoft	Diversifikovano	1975
14	Visa	Finansije	1958
15	Motorola Solutions	Telekomunikaciona oprema	1928
16	Bristol Myers Squibb	Farmacija i biotehnologija	1887
17	KLA	Poluprovodnici/podrška proizvodnji	1997
18	CrowdStrike	Sajberbezbjednost	2011
19	Broadcom	Poluprovodnici	1961
20	Intel	Poluprovodnici	1968
21	Cadence Design	Poluprovodnici/podrška proizvodnji	1988
22	Adobe	Softver i hardver	1982
23	3M	Diversifikovano	1902
24	Cisco Systems	Telekomunikaciona oprema	1984
25	IBM	Softver i hardver	1992
26	Qualcomm	Poluprovodnici	1985
27	Applied Materials	Poluprovodnici/podrška proizvodnji	1967
28	Lam Research	Poluprovodnici/podrška proizvodnji	1980
29	ServiceNow	Softver za HR	2004
30	Autodesk	Softver i hardver	1982
31	GE Aerospace	Vazduhoplovstvo/Odbrana	1878
32	Gilead Sciences	Farmacija i biotehnologija	1987
33	Cencora	Farmacija i biotehnologija	1947
34	Axon Enterprise	Vazduhoplovstvo/Odbrana	1993
35	Caterpillar	Proizvodnja i mašine	1925
36	Intuitive	Medicinski uređaji	1995
37	Vertex Pharmaceuticals	Farmacija i biotehnologija	1989
38	Lockheed Martin	Vazduhoplovstvo/Odbrana	1912
39	Palantir Technologies	Podaci i softver	2003
40	IDEXX Laboratories	Zdravlje životinja	1983
41	Advanced Micro Devices (AMD)	Poluprovodnici	1969
42	Gartner	Podaci i softver	1979
43	Keysight Technologies	Električna oprema i elektronika	1937
44	Arista Networks	Telekomunikaciona oprema	2004
45	Automatic Data Processing	Softver za HR	1949
46	Verisk Analytics	Podaci i softver	1971
47	AppLovin	Softver i hardver	2011
48	Palo Alto Networks	Sajberbezbjednost	2005
49	Regeneron Pharmaceuticals	Farmacija i biotehnologija	1988
50	Fortinet	Sajberbezbjednost	2000
51	Veeva Systems	Podaci i softver	2007
52	Moody’s	Finansije	1909
53	Dexcom	Medicinski uređaji	1999
54	Edwards Lifesciences	Medicinski uređaji	1958
55	Expedia Group	Putovanja i ugostiteljstvo	1996
56	Synopsys	Poluprovodnici/podrška proizvodnji	1986
57	John Deere	Proizvodnja i mašine	1837
58	Blackstone	Finansije	1985
59	Boston Scientific	Medicinski uređaji	1979
60	Incyte	Farmacija i biotehnologija	1991
61	GE Vernova	Električna oprema i elektronika	2021
62	Medtronic	Medicinski uređaji	1949
63	Netflix	Zabava	1997
64	Texas Instruments	Poluprovodnici	1930
65	Pfizer	Farmacija i biotehnologija	1849
66	Salesforce	Softver i hardver	1999
67	Kimberly-Clark	Proizvodi za domaćinstvo	1872
68	Corning	Proizvodnja i mašine	1851
69	Micron Technology	Poluprovodnici	1978
70	Honeywell Technologies	Diversifikovano	1927
71	Intuit	Softver i hardver	1983
72	Tesla	Proizvodnja i mašine	2003
73	GoDaddy	Softver i hardver	1997
74	Datadog	Podaci i softver	2010
75	Workday	Softver za HR	2005
76	Lumentum Holdings	Telekomunikaciona oprema	1979
77	Stryker	Medicinski uređaji	1941
78	Electronic Arts	Zabava	1982
79	Sysco	Usluge (Opšte)	1969
80	Royal Caribbean Group	Putovanja i ugostiteljstvo	1997
81	Zoetis	Zdravlje životinja	1952
82	NXP Semiconductors USA	Poluprovodnici	2006
83	AbbVie	Farmacija i biotehnologija	2013
84	NRG Energy	Energija	1989
85	Abbott Laboratories	Farmacija i biotehnologija	1888
86	Broadridge Finance	Softver i hardver	1962
87	Procter & Gamble	Proizvodi za domaćinstvo	1837
88	Constellation Energy	Energija	1960
89	Vertiv Holdings	Električna oprema i elektronika	1946
90	Colgate-Palmolive	Proizvodi za domaćinstvo	1806
91	Equinix	Podaci i softver	1998
92	Amphenol	Električna oprema i elektronika	1932
93	Parker-Hannifin	Proizvodnja i mašine	1918
94	Waste Management	Services (General)	1971
95	Insulet	Medicinski uređaji	2000
96	American Express	Finansije	1850
97	Capital One Finance	Finansije	1994
98	NetApp	Podaci i softver	1992
99	Clorox	Proizvodi za domaćinstvo	1913
100	JPMorganChase	Finansije	2000

Heather Newman, Forbes

Big, Bold, Breaking Ground: Why Eli Lilly, Amazon And Mastercard Headline Our New Most Innovative Large Companies List