Visoke cijene energije mogle bi da ugroze evropsku AI trku sa SAD i Kinom

Evropa želi da se pozicionira kao lider u vještačkoj inteligenciji i da parira SAD i Kini, ali stručnjaci za CNBC upozoravaju da bi rast cijena energije mogao da ugrozi te ambicije.

Region nastoji da poveća računarske kapacitete i izgradi ključnu infrastrukturu potrebnu za AI. Međutim, data centri troše ogromne količine električne energije, zbog čega su ulaganja posebno osjetljiva na cijenu energije, koja u Evropi raste usljed američko-iranskog rata.

Projekti data centara vjerovatno će se seliti u djelove Evrope sa nižim troškovima struje, što će stvoriti dobitnike i gubitnike širom kontinenta, ocjenjuju stručnjaci.

„Razlika u cijeni energije širom svijeta postaće zaista veoma velika“, rekao je za CNBC Majkl Braun (Michael Brown), globalni investicioni strateg u Franklin Templetonu.

„Ako ulažete u energetski intenzivne projekte, ići ćete tamo gdje je energija najjeftinija. Da ja gradim sljedeći data centar vrijedan sedam milijardi dolara, bio bi u SAD ili Kini.“

„Poslije nedavne iranske krize obnovljeno je interesovanje za elektrifikaciju ekonomije“, rekao je Olivije Darmuni (Olivier Darmouni), vanredni profesor na HEC Paris, koji se bavi energetskom tranzicijom.

On je utvrdio da bi brz rast data centara mogao da poveća regionalne cijene struje za 20 do 40 odsto u najtraženijim područjima, poput Teksasa i Virdžinije u SAD, Slaua u Ujedinjenom Kraljevstvu i Pariza u Francuskoj.

Prema njegovim riječima, AI je „poziv na buđenje“ da se o energetskom sistemu razmišlja kao o pitanju ekonomskog suvereniteta. „Pristupačnost cijena i inflacija, konkurentnost evropskih kompanija i tehnološko liderstvo u vidu vještačke inteligencije – ništa od toga ne možemo imati ako ne riješimo energetski sistem.“

Cijene za energetski intenzivne industrije u Evropi prošle godine bile su u prosjeku otprilike dvostruko veće nego u SAD i 50 odsto više nego u Kini i Indiji, prema podacima Međunarodne agencije za energiju.

Data centri sada troše dva odsto svjetske električne energije, u odnosu na 1,7 odsto u 2024, navodi se u izvještaju Međunarodne organizacije za data centre objavljenom u srijedu.

U izvještaju se navodi da se otpor lokalnih zajednica i politike prema ovim objektima obično pojačava kada data centri premaše pet odsto nacionalne potrošnje električne energije — što predstavlja ključnu prelomnu tačku.

SAD su gotovo na pragu od šest odsto, Ujedinjeno Kraljevstvo je na 5,8 odsto, a Singapur na 19,5 odsto, navodi se u izvještaju.

Kris Sejpl (Chris Seiple), potpredsjednik odjeljenja za energetiku i obnovljive izvore kompanije Wood Mackenzie, rekao je za CNBC da postoje tri razloga zbog kojih Evropa zaostaje u razvoju data centara: „Prvi je cijena energije, drugi je geografska lokacija kompanija koje razvijaju data centre, a treći brzina izlaska na tržište – odnosno vrijeme potrebno da se izgradi infrastruktura i obezbijedi priključenje.“

To, dodao je, „čini razvoj data centara u Evropi nešto izazovnijim“.

Evropa ima plan da poveća računarske kapacitete i izgradnju data centara, ali blok se suočava sa stvarnim izazovom u odluci da li zaista želi tehnološko liderstvo u oblasti AI, rekao je Darmuni.

„To ne možemo postići bez velikog broja data centara. Razmjere onoga što vidimo u SAD u odnosu na Evropu su kao jedan prema 100. Evropa zaista mnogo zaostaje. Ako želimo da dostignemo ono što rade u SAD, biće potrebna još veća ulaganja.“

Gubitnici

„Središnji dio Evrope već je izgubio utakmicu“, rekao je Vladimir Prodanović, glavni programski menadžer u Envidiji (Nvidia), tokom panela na konferenciji u Danskoj u aprilu. Kao primjer je naveo visoke cijene električne energije u Njemačkoj i Ujedinjenom Kraljevstvu.

U maju je prosječna cijena električne energije po megavatu u Ujedinjenom Kraljevstvu iznosila 111,65 dolara, u poređenju sa 88,97 dolara u Njemačkoj, 44,19 dolara u Francuskoj i 28 dolara u SAD, prema podacima IEA.

Kao i EU, Ujedinjeno Kraljevstvo ima plan za povećanje kapaciteta data centara, ali je OpenAI prošlog mjeseca saopštio da pauzira svoj projekat Stargate u toj zemlji, djelimično zbog troškova energije. Kao razlog za zabrinutost navelo je i regulatorno okruženje.

Darmuni sa HEC Paris očekuje da će AI modeli s vremenom uvesti diferencirane cijene. U tom scenariju, korisnici Anthropicovog Claude AI, na primjer, morali bi da plaćaju više u Ujedinjenom Kraljevstvu.

Mnogi će, kaže, „biti zabrinuti zbog diskriminacije cijena AI usluga u budućnosti, a ona će vjerovatno biti povezana s troškovima energije, jer je električna energija marginalni trošak pružanja AI usluga“.

Dobitnici

Nordijske zemlje i Francuska često se pominju kao države koje su najbolje pozicionirane da profitiraju od ulaganja u AI, zahvaljujući nižim cijenama struje i raznovrsnom energetskom miksu.

„Za mene je trenutno broj jedan Norveška, gotovo svaka velika AI kompanija je tamo“, rekao je Prodanović iz Envidije, dodajući da se kompanije sele i u Dansku i Švedsku.

Majkrosoft (Microsoft) je među hiperskejlerima koji snažno ulažu u nordijske zemlje. Tehnološki gigant je sa kompanijom Nscale sklopio veliki ugovor vrijedan 6,2 milijarde dolara za izgradnju AI infrastrukture u Norveškoj; planira širenje vrijedno 3,2 milijarde dolara u Švedskoj i ulaganje od tri milijarde dolara u kapacitete data centara u Danskoj između 2023. i 2027. godine.

Nordijske zemlje navikle su na niske cijene električne energije, prema riječima Vilija Lehdonvirte (Vili Lehdonvirta), profesora ekonomske sociologije i digitalnih istraživanja na Oxford Internet Instituteu. On je naveo da je to u Finskoj nekih zimskih dana dovelo i do negativnih cijena, što znači da elektroprivrede plaćaju potrošačima da koriste struju.

„Potrošači su se navikli na to… to znači da mogu da griju saunu cijeli dan. Ne samo da štede novac, već ga i zarađuju“, rekao je za CNBC Explains.

Darmuni je ocijenio da Francuska ima „ogromnu prednost“ kada je riječ o nižim cijenama električne energije, jer je lider u evropskoj nuklearnoj energiji.

Međutim, dodao je da niže cijene struje nijesu jedini faktor koji treba razmotriti, već i to koja zemlja ima ambiciju da gradi nove izvore energije.

„Evropi je potrebna veća integracija koja daleko prevazilazi nacionalne granice prenosa, mreže i skladištenja, kako bi se osiguralo da cijena energije bude ujednačena među različitim područjima“, rekao je.

Na mjestima poput Ujedinjenog Kraljevstva, Skandinavije, Iberijskog poluostrva i Italije geografija otežava takvu integraciju, rekao je Darmuni, dodajući da su zemlje poput Francuske i Njemačke bolje integrisane jer su susjedi.

Ulogu će imati i neravnoteža između ponude i potražnje, koja vodi ka većim troškovima razvoja. Trošak obezbjeđivanja kapaciteta data centara na pet najvećih evropskih tržišta – Frankfurtu, Londonu, Amsterdamu, Parizu i Dablinu – trebalo bi da poraste 12 odsto u 2026, prema istraživanju kompanije za ulaganja u nekretnine CBRE.