Ukrajina ostaje bez ključnih američkih usluga, Evropa nema spremnu zamjenu za Starlink
Dok je Ukrajina prijavljivala probleme sa Starlink terminalima za satelitski internet i američkim obavještajnim podacima koji upozoravaju na ruske napade balističkim raketama, Kijev se suočio i sa surovom realnošću: njegovi evropski saveznici nemaju spremne alternative koje bi mogli odmah da ponude.
Ukrajinski zvaničnici saopštili su u srijedu da je rad Staršilda (Starshield), vojne verzije Starlinka, bio prekinut kada su se terminali kretali velikim brzinama, što je otežalo upotrebu ukrajinskih dronova u napadačkim misijama i protivvazdušnoj odbrani.
Odvojeno od toga, predsjednik Ukrajine Volodimir Zelenski izjavio je da Ukrajina drugu noć zaredom nije dobila upozorenje od svojih partnera o ruskom napadu balističkim raketama na Kijev, piše Rojters (Reuters).
Uzroci problema nijesu odmah bili jasni, ali su se pojavili nakon novog pogoršanja odnosa između američkog predsjednika Donalda Trampa i Ukrajine, pošto je Tramp najavio dogovor o ukidanju sankcija na ruski dizel i pozvao na smjenu Zelenskog.
Tramp je u utorak izjavio da Sjedinjene Američke Države i dalje dijele obavještajne podatke sa Ukrajinom.
Ilon Mask (Elon Musk), izvršni direktor kompanije SpejsEks (SpaceX), koja upravlja Starlinkom, rekao je da američka vlada kontroliše ograničenja brzine tog sistema.
„O svim ograničenjima brzine ili korišćenja odlučuje američka vojska, a u krajnjoj instanci predsjednik SAD“, napisao je Mask na društvenoj mreži X.
Mask je blizak politički saveznik Trampa.
Evropske zemlje izrazile su snažnu podršku Ukrajini i Zelenskom. Međutim, problemi sa ključnim podacima pokazali su koliko Ukrajina i Evropa zavise od američkih sistema, kako za satelitske komunikacije u niskoj Zemljinoj orbiti, koje obezbjeđuje SpejsEks putem Starlinka, tako i za infracrveno osmatranje iz svemira, koje se koristi u sistemima ranog upozoravanja.
Američka satelitska konstelacija pod nazivom Svemirski infracrveni sistem (Space-Based Infrared System) obezbjeđuje rana upozorenja na raketne napade.
„To je prilično jedinstven sistem i ono što u suštini može da otkrije jeste toplota koju rakete proizvode prilikom lansiranja“, rekao je Mark Devor (Marc DeVore), saradnik istraživačkog centra Četam haus (Chatham House).
„U Evropi ne postoji ništa ekvivalentno tome.“
Evropa nema jednostavnu zamjenu za Starlink
Kada je riječ o Starlinku, Evropa nema spremnu alternativu koju bi ukrajinski vojnici mogli da postave na svoje dronove, iako evropske vlade i kompanije rade na dugoročnim rješenjima.
Akcije evropskog satelitskog operatera Eutelsat naglo su porasle u srijedu, nakon vijesti o problemima koje Ukrajina ima sa Staršildom.
Rast je podstaknut očekivanjima investitora da bi evropski pružaoci satelitskih usluga mogli imati koristi od sve većih tenzija između Vašingtona i Kijeva.
Međutim, nezavisni konsultant za satelitske sisteme Kristijan Frajher fon der Rop (Christian Freiherr von der Ropp) ocijenio je da Eutelsatova mreža Vanveb (OneWeb) nije naročito pogodna za upotrebu u ratnim uslovima.
„Njena sadašnja satelitska konstelacija i dalje se zasniva na zastarjeloj arhitekturi i tehnologiji osmišljenoj prije deset godina, bez razvoja osnovnog dizajna“, rekao je.
„Ograničenja kapaciteta i performansi, zajedno sa cijenom, težinom, dimenzijama i potrošnjom energije korisničkih terminala, smanjuju njenu pogodnost za upotrebu na liniji fronta.“
Portparol Eutelsata izjavio je za Rojters da kompanija, u saradnji sa partnerima, nastavlja da pruža usluge povezivanja u Ukrajini putem svojih mreža u niskoj Zemljinoj i geostacionarnoj orbiti.
Kompanija je odbila da dodatno komentariše situaciju „zbog njene osjetljive prirode“.
Fon der Rop je upozorio i da bi prelazak na drugu satelitsku mrežu zahtijevao zamjenu hiljada terminala.
Naime, Starlink i Staršild koriste vlasničku tehnologiju, pa njihovi terminali ne mogu jednostavno da se povežu na mrežu Vanveb.
„Ne možete zavisiti samo od jednog sistema koji neko može da isključi“
Bogdan Sas (Bohdan Sas), suosnivač ukrajinskog startapa za odbrambene tehnologije Buntar aerospejs (Buntar Aerospace), rekao je da iznenadni prekid usluga Staršilda gotovo svim krajnjim korisnicima, kako u Ukrajini tako i u inostranstvu, pokazuje da se ne mogu osloniti isključivo na jedno rješenje koje neko može da isključi.
„Morate imati određene sopstvene, nezavisne kapacitete“, rekao je Sas, kako „ne biste zavisili od nečijeg trenutnog raspoloženja“.
Strah od prevelike zavisnosti od američkih odbrambenih tehnologija posljednjih godina raste u Evropi, dok Tramp prijeti izlaskom iz vojnog saveza NATO, upravo u trenutku kada evropski lideri smatraju da Rusija predstavlja najveću prijetnju kontinentu u posljednjih nekoliko decenija.
EU razvija sopstvenu satelitsku mrežu, ali ona neće uskoro biti spremna
Evropski komesar za odbranu Andrius Kubilius rekao je u srijedu, na konferenciji koju je Politiko (Politico) organizovao u Briselu, da je evropski kontinent „prilično zavisan od američkih svemirskih kapaciteta“.
„Odgovor na takvu situaciju jeste razvoj sopstvenih kapaciteta“, rekao je Kubilius.
Pomenuo je planiranu satelitsku konstelaciju Evropske unije IRIS² i pozvao evropske zemlje da sarađuju na njenom razvoju.
Međutim, čak i ako sve bude teklo prema planu, proći će još godine prije nego što taj projekat postane operativan, što izaziva frustraciju među zvaničnicima evropskih vlada.
Njemačka u međuvremenu razvija sopstvenu vojnu satelitsku konstelaciju.