Može li Evropa zamijeniti Majkrosoft, Amazon i Gugl domaćim kompanijama?

Evropski poslanici žele da javne institucije više koriste usluge evropskih pružalaca računarstva u oblaku. Evropske alternative se razvijaju, ali su u poređenju sa američkim gigantima, poput Amazona, Majkrosofta (Microsoft) i Gugla (Google), i dalje zanemarljivo male, piše Juronjuz (Euronews).

Korisnici Majkrosoftovih servisa Autluk (Outlook) i Tims (Teams) širom svijeta, uključujući Evropu, ove sedmice su zbog globalnog prekida u radu ostali bez pristupa elektronskoj pošti i sastancima. Taj poremećaj ponovo je otvorio pitanje koliko Evropa zavisi od svega nekoliko velikih američkih tehnoloških kompanija.

„Ovaj događaj ponovo pokazuje negativne strane tako velike zavisnosti od nekoliko velikih američkih tehnoloških kompanija“, rekao je za Juronjuz nekst (Euronews Next) profesor ekonomije na Imperijal koledžu (Imperial College) u Londonu, Tomaso Valeti (Tommaso Valletti).

Prema podacima internet stranice Daun detektor (Downdetector), koja prati prekide u radu digitalnih servisa, problemi su počeli u četvrtak poslijepodne po evropskom vremenu i pogodili korisnike u 74 države i teritorije.

Iz Majkrosofta su saopštili da nema naznaka sajber napada, ali nijesu naveli tačan uzrok prekida.

U petak je trajalo postepeno uspostavljanje normalnog rada servisa, a kompanija je danas saopštila da su svi problemi u potpunosti otklonjeni.

Američki giganti kontrolišu 70 odsto evropskog tržišta

Prema podacima istraživačke kompanije Sinerdži risrč grup (Synergy Research Group), Amazon, Majkrosoft i Gugl zajedno kontrolišu približno 70 odsto evropskog tržišta usluga računarstva u oblaku.

Evropski pružaoci usluga imaju oko 15 odsto tržišta, što je manje nego 2017. godine, kada je njihov udio iznosio približno 29 odsto.

Najveći među njima, njemačke kompanije SAP i Dojče Telekom (Deutsche Telekom), imaju pojedinačne tržišne udjele od svega po dva odsto.

Približno 80 odsto evropske digitalne infrastrukture i tehnologija dolazi iz država izvan Evropske unije.

To izaziva zabrinutost građana. Prema najnovijem istraživanju Eurobarometra, većina stanovnika EU želi digitalnu infrastrukturu koja je pod evropskom kontrolom.

Podrška je najveća u Švedskoj, gdje takav stav ima 94 odsto ispitanika, zatim u Finskoj sa 93 odsto i Danskoj sa 92 odsto.

Strah da bi američke kompanije mogle isključiti ključne sisteme

Evropski poslanici predstavili su u srijedu nacrt izvještaja o predlogu Evropske komisije za zakonodavstvo kojim bi se podstakao razvoj računarstva u oblaku i vještačke inteligencije.

U izvještaju se javne institucije pozivaju da veći dio usluga u oblaku nabavljaju od evropskih pružalaca.

„Naši kritični sistemi funkcionišu na tehnologiji koja pripada nekom drugom, a taj neko drugi može da je isključi“, upozorio je holandski poslanik Evropskog parlamenta iz redova Zelenih, Rejnir van Lanšot (Reinier van Lanschot).

Strah od takozvanog „prekidača za isključivanje“ (kill switch) pojačan je u junu, kada je kompanija Antropik (Anthropic) onemogućila pristup svojim modelima vještačke inteligencije Klod Fejbl 5 (Claude Fable 5) i Majtos 5 (Mythos 5), kako bi postupila u skladu sa američkim izvoznim ograničenjima.

Pristup je ponovo uspostavljen 1. jula.

Evropska komisija takođe želi da u periodu od pet do sedam godina utrostruči kapacitete centara za obradu podataka u EU.

U četvrtak je završen rok za dostavljanje ponuda za izgradnju do sedam gigafabrika vještačke inteligencije, uz podršku Evropske unije.

Odbori Evropskog parlamenta će 1. decembra raspravljati o predloženom nacrtu zakona za razvoj računarstva u oblaku.

Glasanje u odboru okvirno je planirano za sredinu marta 2027. godine, dok bi plenarno glasanje trebalo da uslijedi u aprilu.

Evropa razvija sopstvene centre za obradu podataka i AI infrastrukturu

Evropa nema jedinstvenog konkurenta kompanijama poput Majkrosofta, Amazona ili Gugla.

Umjesto toga, ima niz kompanija koje posluju na različitim nivoima tehnološkog lanca vrijednosti.

Francuska kompanija Mistral AI najpoznatiji je evropski proizvođač modela vještačke inteligencije.

Nakon septembarske runde finansiranja, koju je predvodio Samsung i tokom koje je kompanija prikupila tri milijarde eura, njena vrijednost procijenjena je na 21 milijardu eura.

U oblasti računarstva u oblaku, kompanija Štakit (STACKIT), u vlasništvu Švarc grupe (Schwarz Group), matične kompanije trgovinskih lanaca Lidl i Kaufland, gradi centar za obradu podataka za vještačku inteligenciju u njemačkom Brandenburgu.

Vrijednost projekta iznosi 11 milijardi eura.

U aprilu su Štakit i francuske kompanije OVHklaud (OVHcloud), Skejlvej (Scaleway) i Mistral izabrani među ponuđačima koji su dobili posao u okviru projekta Evropske komisije za uspostavljanje suverenog oblaka, vrijednog do 180 miliona eura.

U oblasti hardvera, njemački Infineon vodeći je proizvođač energetskih čipova koji omogućavaju rad centara za obradu podataka namijenjenih vještačkoj inteligenciji.

Analitičari su na ovogodišnjem sajmu SEMIKON Evropa (SEMICON Europa) u Minhenu upravo ove energetske čipove izdvojili kao najveću evropsku priliku za uključivanje u ubrzani razvoj vještačke inteligencije.

U Sloveniji najveći udio građana koji ne bi mijenjali pružaoca usluga

Spremnost građana da plate višu cijenu za usluge kompanije sa sjedištem u EU značajno se razlikuje među državama.

Prema podacima Eurobarometra, najspremniji su Danci, među kojima bi 76 odsto platilo više, zatim Šveđani i Hrvati sa po 73 odsto.

Najmanju spremnost iskazuju Estonci, sa 35 odsto, kao i Bugari i Česi, sa po 45 odsto.

Na pitanje Eurobarometra o razlozima zbog kojih bi neevropskog pružaoca digitalnih usluga zamijenili evropskim, ispitanici u Sloveniji najčešće su odgovarali da pružaoca usluga uopšte ne bi mijenjali.

Takav odgovor dalo je 18,28 odsto ispitanika u Sloveniji, što je najveći udio među obuhvaćenim državama. Slijede Francuzi, sa nešto više od 16 odsto.

Među razlozima zbog kojih bi građani ipak prešli na evropske pružaoce usluga navode se veća bezbjednost i pouzdanost, bolja zaštita ličnih podataka, podrška evropskoj ekonomiji, manja zavisnost od država izvan Evrope i jasnija pravila zaštite potrošača.

Kompanije svjesne zavisnosti, ali ne odustaju od američkih servisa

Oprezne su i same kompanije.

U istraživanju njemačkog digitalnog udruženja Bitkom, 85 odsto njemačkih kompanija ocijenilo je da je njihova zemlja previše zavisna od američkih pružalaca usluga računarstva u oblaku.

Međutim, 71 odsto ispitanih kompanija koristi usluge najmanje jednog američkog pružaoca.

Istraživačka kompanija IDC utvrdila je da samo četiri odsto evropskih organizacija planira da koristi isključivo lokalne pružaoce usluga.

I američke kompanije prilagođavaju se novim okolnostima.

Amazon veb servisis (Amazon Web Services – AWS) u januaru je u Brandenburgu predstavio svoj evropski suvereni oblak, kojim upravlja zasebna kompanija sa sjedištem u Evropskoj uniji, navodi Juronjuz.