Sedam decenija Evrovizije u znaku političkih tenzija i protesta

Dok se Beč priprema da bude domaćin ovogodišnjeg izbora za pjesmu Evrovizije, koji počinje večeras i kulminira velikim finalom u subotu, euforiju će biti teško pronaći izvan moćnih balada koje će se izvoditi na sceni, piše Gardian (The Guardian).

Zbog bojkota izazvanih učešćem Izraela, muzički spektakl biće održan bez Španije i Holandije, tradicionalno petog i šestog najvećeg finansijskog doprinosaoca Evroviziji, zatim Irske, koja dijeli rekord po broju pobjeda, kao i Slovenije i Islanda.

“Riječ je o trenutku bez presedana u sedam decenija dugoj istoriji takmičenja, koji bi mogao imati dugoročne posljedice po spektakl koji je pod pritiskom da opravda troškove u vrijeme rezova u javnim servisima”, navodi list.

Irving Volter (Irving Wolther), kulturni istoričar i dugogodišnji posmatrač takmičenja navodi da dugoročno, finansiranje Evrovizije biće sve teže, jer je javno finansirano emitovanje pod napadom širom Evrope. „U tom kontekstu, politički sukobi, naravno, ne pomažu.“

Veliko finale 2025. u švajcarskom Bazelu gledalo je rekordnih 166 miliona ljudi širom svijeta, ali prošlogodišnji rast gledanosti od tri miliona u odnosu na godinu ranije vjerovatno će biti poništen činjenicom da će ovogodišnje takmičenje biti predmet medijskog mraka u nekim zemljama koje bojkotuju događaj zbog učešća Izraela.

Finale se neće prenositi u Irskoj, Sloveniji i Španiji, gdje je 2025. spektakl gledalo nešto manje od 5,9 miliona gledalaca. Umjesto toga, španski javni servis RTVE emitovaće sopstveni muzički specijal, dok će gledaoci u Irskoj gledati animiranu porodičnu komediju Mummies, a u Sloveniji seriju programa o Palestini.

Pad gledanosti očekuje se i u Nizozemskoj i na Islandu, gdje nacionalni emiteri prikazuju događaj, ali nijesu prijavili svoje takmičare.

Tri zemlje koje se vraćaju na Evroviziju nakon što su posljednjih godina preskakale takmičenje – Bugarska, Rumunija i Moldavija – teško da će organizacionoj Evropskoj radiodifuznoj uniji (EBU) donijeti još jedan televizijski rekord za hvalisanje.

Politički spor proširio se i na zajednice fanova

Politički spor proširio se i na fan zajednice povezane s takmičenjem. Jedan fan sajt, Eurovision Hub, neće pratiti događaj, objavivši krajem prošle godine da se „više ne osjeća usklađeno sa takmičenjem u njegovom sadašnjem stanju“.

Pet zemalja koje su se izdvojile objavile su bojkot u decembru, nakon što je Izrael dobio zeleno svjetlo za učešće prije nego što su emiteri učesnici dobili priliku da glasaju o njegovom uključivanju.

To je dovelo do vrhunca napetog zastoja koji traje od napada Hamasa 7. oktobra 2023. i kasnijeg izraelskog bombardovanja Gaze. Kritičari optužuju EBU za dvostruke standarde, jer je Rusiji zabranjeno učešće na Evroviziji nakon pune invazije na Ukrajinu 2022. godine.

Uoči 70. godišnjice Evrovizije, EBU je nedavno najavio širenje formata na azijsko tržište, uz prvo takmičenje Eurovision Song Contest Asia, koje će biti održano u Bangkoku, na Tajlandu, u subotu 14. novembra.

Direktor Evrovizije Martin Grin (Martin Green) obećao je za Beč spektakularan šou koji će slaviti „jedinstvenu sposobnost takmičenja da okuplja ljude preko granica i generacija“. Nova funkcija u zvaničnoj aplikaciji Evrovizije omogućiće najodanijim fanovima pristup arhivskim informacijama, uključujući rezultate glasanja i takmičare iz sedam decenija.

Međutim, upitno je da li će apolitična nostalgija biti dominantno raspoloženje na ulicama Beča uoči subotnjeg finala. Pored dva polufinala, u utorak i četvrtak, austrijska prijestonica biće domaćin skupova i podrške i protesta protiv učešća Izraela.

Oko 3.000 demonstranata očekuje se na skupu u petak

Oko 3.000 demonstranata očekuje se na skupu u Resselparku u petak, povodom obilježavanja palestinskog Dana Nakbe, u čast više od 700.000 Palestinaca koji su pobjegli ili bili protjerani iz svojih domova tokom rata 1948. godine, u vrijeme stvaranja Izraela.

Na dan velikog finala, bečka policija saopštila je da očekuje oko 3.000 ljudi na protestnom maršu pod sloganom „Solidarnost s Palestinom“. Kontrademonstracije pod nazivom „12 poena protiv anticionizma – za učešće Izraela na Evroviziji“ prijavljene su za 50 do 100 učesnika.

Prema nedavnom istraživanju za austrijski list Der Standard, samo 26 odsto ispitanih složilo se s tvrdnjom da takmičenje „više povezuje Evropu“, dok je 52 odsto reklo da je organizovanje događaja preskupo za Austriju.

Na posljednja dva izdanja, geopolitika se nije manifestovala samo kroz proteste oko lokacija takmičenja, već i kroz pjesme izvedene na sceni.

Godine 2024, izraelskoj predstavnici Eden Golan EBU je odobrio nastup nakon što je promijenila tekst pjesme Hurricane. Njen prvobitni naslov, October Rain, smatralo se, upućivao je na napade Hamasa 7. oktobra i bio je zabranjen zbog kršenja pravila o političkoj neutralnosti.

Predstavnica Izraela 2025, Juval Rafael (Yuval Raphael), preživjela je napad na festivalu Nova, a tekst njene moćne balade New Day Will Rise djelovao je kao referenca na njeno traumatično iskustvo.

Na oba takmičenja Izrael je ostvario snažan rezultat u glasanju publike, ali je intenzivna promocija izraelske vlade preko društvenih mreža izazvala kritike.

Promjene pravila glasanja

Promjene pravila glasanja za izdanje 2026. znače da će maksimalan broj glasova biti smanjen sa 20 na 10 po načinu plaćanja, poput onlajn glasanja, SMS-a ili telefonskog poziva.

Izrael će u Beču predstavljati 28-godišnji Noam Bettan. Najava njegove pjesme Michelle prvobitno je izazvala spekulacije da bi mogla upućivati na Mišel Rukovicin, vojnikinju koja je teško ranjena u napadima 7. oktobra i ostavljena u komi, ali se oporavila i prošle godine udala za dugogodišnjeg partnera.

Stvarni tekst pjesme, otpjevan na francuskom, hebrejskom i engleskom, ipak čini tu teoriju malo vjerovatnom, jer govori o izvođačevoj „toksičnoj ljubavi“ prema ženi koju naziva „kraljicom problema“.

Kladionice izraelskom predstavniku daju peto mjesto među favoritima, dok je na čelu finska dramatična balada Liekinheitin, koju izvode Linda Lampenius i Pete Parkkonen. Među mogućim pobjednicima pominju se i grčki reper Akilas (Akylas) sa razigranom partijskom himnom Ferto i danski pjevač Seren Torpegor Lund (Søren Torpegaard Lund) sa pjesmom Før Vi Går Hjem.