Zašto najbogatiji napuštaju Francusku i gdje odlaze?

Da li Francuska u velikom broju tjera bogate građane iz zemlje? Najnoviji izvještaj kompanije Henley & Partners o migraciji bogatstva pokazao je da je Francuska tokom 2025. imala neto gubitak od 800 milionera.

Na prvi pogled moglo bi se zaključiti da bogati masovno napuštaju zemlju. Ipak, prema izvještaju UBS-a o globalnom bogatstvu, u Francuskoj i dalje živi 2,4 miliona ljudi sa neto imovinom većom od milion eura.

Francuska i dalje ostaje privlačno mjesto za život imućnih, zahvaljujući kvalitetu života i poznatom francuskom joie de vivre. Ipak, opšti trend, iako za sada skroman, pokazuje da dio najbogatijih Francuza odlazi, a što je još važnije, sa sobom odnosi i kapital, piše Juronjuz (Euronews)-

Prema podacima francuskog Instituta za istraživanje javne uprave i politike (iFRAP), svaki milioner koji je prošle godine napustio zemlju iznio je u prosjeku oko pet miliona eura lične imovine, što ukupno predstavlja približno četiri milijarde eura kapitala koji je napustio Francusku.

Iako broj milionera koji odlaze predstavlja tek mali dio bogate populacije, ekonomisti upozoravaju da i relativno mali broj imućnih pojedinaca može imati nesrazmjerno veliki uticaj na ekonomiju, jer oni često posjeduju kompanije, finansiraju investicije i obezbjeđuju značajne poreske prihode.

Zašto bogati Francuzi odlaze?

Ne postoji samo jedan razlog zbog kojeg dio najbogatijih stanovnika Francuske napušta zemlju.

Jedan od faktora je dugotrajna politička nestabilnost. Francuska je u posljednjih pet godina promijenila šest premijera, suočavala se sa ponovljenim budžetskim krizama i neizvjesnošću u vezi sa načinom na koji uzastopne vlade planiraju da riješe rastući teret javnog duga.

Dodatnu neizvjesnost donosi mogućnost da Marin le Pen (Marine Le Pen) pobijedi na predsjedničkim izborima u aprilu 2027. godine.

Iako je njena stranka Nacionalno okupljanje pokušala da uvjeri kompanije i investitore, ekonomisti dovode u pitanje da li se njena obećanja o potrošnji mogu uskladiti sa već opterećenim javnim finansijama Francuske i fiskalnim pravilima Evropske unije.

Još jedan važan faktor je rastuća nacionalna i međunarodna kampanja za veće oporezivanje bogatih.

Najnoviji spor oko oporezivanja ultraimućnih

Najnovija rasprava u Francuskoj bila je usmjerena na predlog ekonomiste Gabrijela Zikmana (Gabriel Zucman) da se uvede godišnji porez od dva odsto na bogatstvo veće od 100 miliona eura.

Predlog je uključivao i „izlazni porez“, osmišljen da spriječi odliv kapitala koji je ranije oslabio porez ISF. Prema tom modelu, bogati pojedinci koji bi napustili Francusku nastavili bi da plaćaju porez još pet godina nakon preseljenja u inostranstvo.

Zagovornici su tvrdili da bi takozvani Zikmanov porez mogao da donese oko 20 milijardi eura godišnje, uz obuhvat od svega oko 1.800 domaćinstava. Takođe su isticali da se koncentracija bogatstva ubrzala tokom posljednjih decenija i da bi najbogatija domaćinstva trebalo da daju veći doprinos finansiranju javnih usluga.

Predlog je prošle godine usvojen u Nacionalnoj skupštini, ali ga je blokirao Senat. Kasnije je ponovo odbijen u Nacionalnoj skupštini tokom rasprave o budžetu za 2026.

Na kraju ga je zamijenio Zakon o finansijama za 2026, kojim je uveden porez od 20 odsto na luksuznu imovinu poput jahti, privatnih aviona, sportskih automobila i nakita, ako se nalazi u pasivnim porodičnim holding-kompanijama vrijednim najmanje pet miliona eura. Time je izbjegnuto uvođenje širokog poreza na bogatstvo.

Ne slažu se svi da oporezivanje bogatstva nužno vodi egzodusu kapitala. Francuski ekonomista Toma Piketi (Thomas Piketty) tvrdi da su rizici odliva kapitala često preuveličani i da bi snažnija međunarodna saradnja mogla da učini poreze na bogatstvo znatno efikasnijim.

Piketi smatra da je rast nejednakosti u bogatstvu podstaknut decenijama poreskih olakšica za najbogatija domaćinstva i da pažljivo osmišljeni porezi na bogatstvo mogu smanjiti nejednakost bez većeg negativnog uticaja na investicije.

Kritičari, međutim, tvrde da je Francuska već testirala mnoge od tih ideja. Oni smatraju da i relativno mali broj preduzetnika i investitora koji odlaze može nesrazmjerno da utiče na ekonomski rast, jer ti ljudi posjeduju kompanije, finansiraju nove poduhvate i otvaraju radna mjesta.

Duga istorija oporezivanja bogatstva u Francuskoj

Predsjednik Fransoa Miteran (François Mitterrand) uveo je 1982. porez solidarnosti na bogatstvo, poznat kao ISF, koji je obuhvatao neto imovinu najbogatijih pojedinaca.

Prema podacima Evropske komisije, taj porez je tokom svog postojanja donio 63,5 milijardi eura, a samo u posljednjoj godini primjene, 2017, oko 4,1 milijardu eura.

Ipak, prema procjeni francuskog ekonomiste Erika Pišea (Eric Pichet), porez je izazvao odliv kapitala od oko 200 milijardi eura i smanjio godišnji rast BDP-a za približno 0,2 odsto.

Predsjednik Emanuel Makron (Emmanuel Macron) ukinuo je ISF 2017. i zamijenio ga porezom na bogatstvo u nekretninama, poznatim kao IFI. Taj godišnji porez primjenjuje se na pojedince čija neto imovina u nekretninama, koja nije namijenjena poslovnim aktivnostima, prelazi 1,3 miliona eura.

Prema podacima francuske vlade, taj porez sada donosi oko 1,1 milijardu eura godišnje.

Francuska je imala i takozvani „superporez“ predsjednika Fransoa Olanda (François Hollande), odnosno marginalnu stopu poreza na dohodak od 75 odsto za godišnje prihode veće od milion eura. Cilj je bio da najbogatiji pomognu zemlji da izađe iz ekonomske krize.

Međutim, Ustavni savjet Francuske odbacio je prvobitnu verziju krajem 2012, zaključivši da nije pravedno pojedince oporezivati tako visokom stopom.

Olandova administracija je u budžetu za 2014. prilagodila mjeru i prebacila teret sa pojedinca na kompaniju, pa su poslodavci plaćali porez od 50 odsto na dio plate iznad milion eura.

Porez je ipak ukinut 2015, nakon što je donio manje prihoda nego što je bilo projektovano, svega 160 miliona eura u 2013. i 260 miliona u 2014. godini.

U to vrijeme najbogatiji Francuz, izvršni direktor LVMH-a Bernar Arno (Bernard Arnault), uzeo je belgijsko državljanstvo, dok se glumac Žerar Depardje (Gérard Depardieu) preselio preko granice u Belgiju prije nego što je dobio rusko državljanstvo.

Većina francuskih poreskih obveznika nije odobravala stopu od 75 odsto, iako su ankete pokazivale da je šest od deset birača podržavalo veći porez na dohodak bogatih.

Gdje bogati odlaze?

Mnoge zemlje aktivno pokušavaju da privuku imućne doseljenike. Ujedinjeni Arapski Emirati ostaju jedan od najvećih dobitnika zahvaljujući tome što nemaju porez na dohodak fizičkih lica.

U Evropi je Italija postala jedan od najvećih dobitnika nakon što je vlada Đorđe Meloni (Giorgia Meloni) uvela fiksni porez od 15 odsto za kvalifikovane strane rezidente.

Prema tom sistemu, pojedinci koji ispunjavaju uslove mogu da plaćaju fiksni godišnji porez na prihod iz inostranstva, bez obzira na to koliko zarađuju van zemlje, što Italiju čini veoma privlačnom preduzetnicima i investitorima sa međunarodnom imovinom.

Švajcarska već dugo privlači bogate kroz povoljne poreske aranžmane za određene strane rezidente, dok Monako ostaje popularna destinacija za evropske ultraimućne zahvaljujući tome što nema porez na dohodak fizičkih lica.

Portugal je takođe privukao hiljade bogatih doseljenika kroz režim za nerezidentne poreske obveznike, iako su novije reforme taj sistem učinile manje povoljnim nego ranije.

Na kraju, neto odlazak 800 milionera iz Francuske predstavlja tek mali dio njene bogate populacije. Ipak, taj podatak odražava šire pitanje sa kojim se suočavaju vlade širom Evrope: kako povećati poreske prihode i smanjiti nejednakost, a da se pritom investicije i kapital ne podstaknu da odu drugdje.

Kako ljudi i kapital postaju sve mobilniji, postizanje te ravnoteže postaje sve teže.