Novih mjesec dana za NIS, MOL i Ruse: Finalizacija ili ponovno zamajavanje?

NIS je, očekivano, ponovo dobio produženje licence za operativni rad. I to do 28. avgusta. Isti rok je dobio od američkog OFAC-a i MOL da finalizuje kupoprodajnu transakciju sa ruskim većinskim vlasnikom.

Javnost je za to još jednom saznala u nadoknadi vremena, fudbalskim rječnikom rečeno. I to nakon što je tokom jula bilo nagovještaja da akteri gube strpljenje, te da sa adrese novog energetskog prijatelja Srbije, zvaničnog Vašingtona stižu jednako prijateljska upozorenja da se to možda ovaj put neće desiti i da novog produženja roka neće biti nakon 31. jula.

Predsjednik Srbije koji je upravo ovaj „prijateljski mig“ Amerikanaca i predočio javnosti prije nekoliko dana, sada je promijenio narativ. Očekuje finalizaciju pregovora između MOL-a i Gaspromnjefta uskoro i kaže da će o tome vjerovatno razgovarati i sa ruskim predsjednikom Vladimirom Putinom i sa mađarskim premijerom Peterom Mađarom.

Drugim riječima, i ta njegova promjena narativa u svega nekoliko dana, ali i ponašanje svih aktera u ovoj sagi koja traje neprimjereno dugo, podjednako upućuje na oba zaključka – i da je zaključenje ugovora o prodaji većinskog paketa akcija NIS-a mađarskom naftnom gigantu konačno pred pragom, ali istovremeno i da se radi o ponovnom uspješnom zamajavanju.

Vode li se pregovori

Zvanične informacije više ne cure ni na kašičicu, kao što je to bilo ranijih mjeseci. Tokom jula na novinarska pitanja nije odgovarao više ni MOL. Do tada je bio jedini akter koji je makar i uopšteno potvrđivao da su pregovori još u toku. U julu čak ni toliko nije saopštavao.

Dakle, nikakve zvanične potvrde da se pregovori uopšte i vode nema. Riječi Davora Šterna, nekadašnjeg hrvatskog ministra koji je prije tačno mjesec za Forbes Srbija izjavio da mu ponašanje OFAC-a liči na trenutnu američku politiku „trgovačkog mentaliteta“, kao da dobijaju potvrdu i ovim najnovijom produženjem rokova.

NIS iako sankcionisan, sem onih dva mjeseca s kraja prošle godine, dobija sirovu naftu i koliko-toliko radi u normalnom režimu. To potvrđuju i upravo objavljeni finansijski rezultati za prvih šest mjeseci ove godine. Dobit je u tih pola godine bila 9,8 milijardi dinara, uprkos poslovanju u otežanim uslovima.

To mu je omogućeno najprije zbog odluka koje donosi američki arbitar o stalnom produženju licence. Reklo bi se da i Vašington i Moskva još čekaju trenutak kada će sankcije biti zaboravljene, a NIS ostati u vlasništvu Gaspromnjefta i poslovati bez te omče oko vrata.

Trgovina uticajem

Doduše, veoma slično se OFAC ponaša i prema ruskom Lukoilu, kompaniji koja je prije nedjelju dana, opet po ko zna koji put, dobila dodatno vrijeme da izađe iz vlasništva u drugim zemljama u kojima posluje.

Reklo bi se, još jedan dokaz u prilog tezi da američka administracija na ovaj način trguje uticajem i ne želi da, u vremenima koja zbog ratova i sa njima povezane naftne krize, preseca i donosi konačnu odluku.

Jer ne zna da li bi joj i kada upravo ovakva pozicija mogla odgovarati u globalnom obaranju ruku. U suprotnom, rok za finalizaciju dogovora istekao bi odavno.

U tom slučaju, Rusi bi morali da donesu odluku ili da izađu iz vlasništva u NIS-u ili da zatvore kompaniju a time i rafineriju u Pančevu dok se situacija ne promijeni.

Srbija bi, opet, u tom slučaju bila primorana ili da „nagovori“ većinskog vlasnika da joj proda svoj udio ili da ga na neki drugi način prisvoji. Jer, bez operativnog rada NIS-a ne samo da bi došla u problem sa snabdijevanjem tržišta, nego bi prilično sunovratila cjelokupnu svoju ekonomiju.

Dakle, barem za sada sve liči na to da Sjedinjene Države podupiru svojom politikom sankcionisanja NIS-a interes Srbije da u naftnu industriju ne ulazi „na silu“ i bez pristanka Rusije koja do sada nije pokazala dobru volju da joj svoj udio prepusti uz adekvatnu novčanu naknadu.

Utihnuli i Mađari

Utihnuli su poslednjih mjeseci i Mađari, iako je do skoro činilo da su oni jedina strana koja je više nego voljna da postane novi većinski vlasnik akcija NIS-a.

Nije se lako oteti utisku da je do toga došlo nakon promjene vlasti u Budimpešti, iako se u prvim mjesecima nakon izbora 12. aprila činilo da se sa promjenom na čelu Mađarske neće mijenjati regionalni interesi njene naftne kompanije.

U danu kada su svi, i Rusi i MOL i NIS dobili dodatnih mjesec dana, stigla je i vijest kako je upravo MOL od naftne kompanije Šel kupio firmu BG Cyprus. Kako su saopštili, ovom transakcijom MOL grupa ulazi u razvojni projekat u Evropskoj uniji „koji predstavlja najveću priliku za rast njenog segmenta tržišta istraživanja i proizvodnje nafte i gasa još od 2019.“

Za pregovore sa Gaspromnjeftom imaju još najmanje 28 dana. Ako se uopšte o nečemu i pregovara.

Petrica Đaković, Forbes Srbija