Najveće američke avio-kompanije tužene zbog navodnog dogovaranja cijena karata
Najveće američke avio-kompanije suočavaju se sa dvije odvojene kolektivne tužbe pred saveznim sudovima zbog navodnog kršenja antimonopolskih propisa i dogovaranja cijena. U tužbama se tvrdi da prevoznici međusobno razmjenjuju podatke o cijenama u realnom vremenu kako bi vještački povećavali cijene avionskih karata koje se dinamički mijenjaju u zavisnosti od potražnje i drugih faktora.
Prva tužba, podnijeta 3. novembra u saveznoj državi Virdžiniji, tereti pet avio-kompanija – Amerikan erlajns (American Airlines), Deltu (Delta Air Lines), Sautvest (Southwest Airlines), Alasku (Alaska Airlines) i Džetblu (JetBlue) – da su se udružile kako bi povećavale i održavale cijene domaćih avionskih letova, čime su, prema tužbi, prekršile Šermanov antimonopolski zakon, koji zabranjuje sporazume kojima se ograničava konkurencija.
Druga, slična kolektivna tužba, podnijeta 4. novembra u saveznoj državi Vašington, odnosi se na sedam avio-kompanija – Amerikan erlajns, Deltu, Junajted erlajns (United Airlines), Sautvest, Džetblu i dvije kompanije u sastavu grupacije Alaska Air Group, koja je vlasnik Alaska Airlinesa i Hawaiian Airlinesa.
U toj tužbi se navodi da su prevoznici kršili antimonopolske propise razmjenom poslovno osjetljivih podataka o cijenama kako bi dinamički formirane cijene avionskih karata održavali na vještački visokom nivou.
U obje tužbe kao tužena strana navedena je i kompanija Airline Tariff Publishing Company (ATPCO), privatna firma sa sjedištem u Herndonu, u Virdžiniji, koja prikuplja i distribuira informacije o cijenama avionskih karata za potrebe avio-industrije i turističkog sektora.
Malo poznata kompanija u središtu sudskih sporova
ATPCO je u potpunom vlasništvu tri najveće američke avio-kompanije – Amerikana, Delte i Junajteda – kao i kompanija Er Kanada (Air Canada), Er Frans (Air France), Ol Nipon ervejz (All Nippon Airways), Britiš ervejz (British Airways), KLM, LATAM i Lufthanza (Lufthansa).
ATPCO funkcioniše kao ogromna centralizovana baza podataka o avionskim tarifama. Stotine avio-kompanija širom svijeta elektronski dostavljaju cijene svojih karata u bazu ATPCO-a, a ta kompanija zatim prosljeđuje informacije globalnim sistemima za distribuciju avionskih karata, kao što su Amadeus, Sabre i Travelport.
Te rezervacione sisteme koriste turističke agencije širom svijeta kada za svoje klijente pretražuju dostupne letove.
Avio-kompanije takođe mogu da vide informacije o cijenama svojih konkurenata.
„Ako sve avio-kompanije gledaju istu kontrolnu tablu sa podacima, krajnji rezultat može veoma ličiti na koordinaciju“, rekao je za Forbs Džon Gradek (John Gradek), predavač upravljanja u avio-industriji na Univerzitetu Makgil (McGill University).
Šta tvrde podnosioci tužbi
Podnosioci obje tužbe tvrde da velike avio-kompanije preko ATPCO-a prate cijene svojih konkurenata, koristeći zajedničku bazu podataka kako bi praktično suzbile konkurenciju i povećale troškove domaćih avionskih putovanja.
Kompanija ATPCO je 2023. godine preuzela firmu 3Victors, čiji skup alata zasnovanih na vještačkoj inteligenciji navodno funkcioniše po principu „daj da bi dobio“ – što više podataka avio-kompanija dostavi sistemu, to više informacija zauzvrat dobija.
„Potreba da avio-kompanije mogu dinamički da kombinuju usluge u pakete i određuju njihove cijene potpuno je jasna“, izjavio je tada izvršni direktor ATPCO-a Aleks Zoglin (Alex Zoghlin), pozdravljajući nove „industrijske alate koji podržavaju budućnost moderne prodaje avionskih usluga“.
U tužbama se tvrdi da ti alati omogućavaju avio-kompanijama da prate cijene i potražnju kod konkurenata, brzo usklađuju popuste i održavaju visoke cijene karata.
Stiv Bermen (Steve Berman), advokat iz kancelarije Hagens Berman sa sjedištem u Sijetlu, koja je podnijela tužbu u saveznoj državi Vašington, rekao je za Sijetl Tajms (The Seattle Times) da avio-kompanije koje učestvuju u sistemu mogu da vide „u realnom vremenu koliko svaka od njih naplaćuje kartu na bilo kojoj liniji u SAD“.
Koordinacija cijena bez direktnog dogovora?
„Nije riječ o tome da direktori avio-kompanija sjede u nekoj prostoriji, puše cigare i razgovaraju o namještanju cijena“, rekao je Gradek za Forbs.
„Sve se odvija elektronski, pomoću alata koje obezbjeđuje ATPCO, kompanija koja prikuplja podatke o avionskim tarifama.“
Kako je objasnio, avio-kompanije imaju uvid u iste informacije, pa znaju koje cijene konkurenti nude.
„Ali ne znaju šta putnici zaista kupuju – to nije dozvoljeno, jer bi predstavljalo dogovaranje cijena. Ipak, iz ugla prosječnog potrošača, sve to može izgledati kao faktička koordinacija cijena“, kazao je Gradek.
Suzanne Rowan Kelleher, Forbes
US Airlines Sued For Price-Coordinating In 2 Class-Action Antitrust Lawsuits