Tramp: Pridruženo članstvo Kanade u EU moglo bi biti „neprijateljski čin“

Predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen (Ursula von der Leyen) predložila je u srijedu da Kanada postane prva „pridružena članica“ Evropske unije, što je dovelo do nove prijetnje američkog predsjednika Donalda Trampa uvođenjem carina.

Cilj tog poteza je jačanje evropske i kanadske ekonomije u vrijeme rastućih trgovinskih tenzija sa Sjedinjenim Američkim Državama. Međutim, Tramp je u srijedu rekao da bi SAD mogle da uvedu „visoke carine“ Evropskoj uniji ukoliko neki novi sporazum sa Kanadom bude smatrao „neprijateljskim činom“.

„Ako su namjere dobre, to je u redu. Ako su loše, uvešćemo veoma visoke carine Evropi, što je jedna od mogućnosti“, rekao je novinarima, prenosi CNN.

Kanada je trenutno u trgovinskom ratu sa SAD, svojim najvećim trgovinskim partnerom, što dodatno ubrzava njene napore da se približi Evropskoj uniji.

Tramp je u više navrata pozivao i da Kanada postane 51. američka savezna država, što je kanadski premijer Mark Karni (Mark Carney) odlučno odbacio.

Karni je bio gost u Evropskom parlamentu prilikom govora Ursule fon der Lajen o stanju Unije u Strazburu, gdje je ona poručila da „u ovom novom svijetu moramo hitno ponovo osmisliti naša partnerstva i izgraditi globalne koalicije za jačanje naše otpornosti i demokratija“.

„Ukratko, želimo da odnose sa Kanadom podignemo na najviši mogući nivo“, rekla je Fon der Lajen.

Karni je, sa druge strane, zainteresovan za uspostavljanje znatno bližih odnosa sa EU, a u nedjelju je kazao da Kanada radi na „jedinstvenom savezu sa Evropskom unijom“.

Početkom ove godine privukao je pažnju govorom u Davosu, u Švajcarskoj, u kojem je naglasio potrebu da „srednje sile“ djeluju zajedno u trenutku „preloma u svjetskom poretku“.

Uprkos širem geopolitičkom kontekstu, fon der Lajen je u srijedu naglasila da odluka o udruživanju snaga sa Kanadom „nije partnerstvo protiv bilo koga drugog, već za našu zajedničku snagu“, iako se i EU tokom protekle godine našla na udaru Trampovih carina uvedenih američkim saveznicima.

Za sada nije jasno šta bi tačno pridruženo članstvo podrazumijevalo, niti da li sve države članice EU podržavaju tu ideju.

Evo šta se do sada zna.

Zašto Kanada ne može biti punopravna članica EU

Kanada, članica britanskog Komonvelta, ima duboke kulturne i istorijske veze sa Evropom, a njen sistem u mnogim aspektima podsjeća na evropske modele – od parlamentarne demokratije i univerzalne zdravstvene zaštite do socijalne države.

Kanada čak dijeli malu kopnenu granicu sa Evropom, preko Danske na ostrvu Hans, malom komadu kopna kod sjeverozapadne obale Grenlanda.

Francuska teritorija Sen Pjer i Mikelon takođe se nalazi oko 20 kilometara od obale Njufaundlenda.

Međutim, iako bi Kanada vjerovatno ispunila političke, ekonomske i pravne kriterijume za članstvo u Uniji, postoji jedna očigledna prepreka: geografski se ne nalazi u Evropi.

Da bi neka država postala članica EU, mora proći strogi višefazni proces pristupanja, a njenu kandidaturu moraju jednoglasno odobriti svih 27 država članica.

Trenutno postoji čitav niz država koje čekaju članstvo, a njih devet je zvanično priznato kao kandidat za ulazak u EU.

Druge evropske države, poput Norveške i Švajcarske, nijesu formalne članice EU, ali sa Unijom sarađuju u oblastima poput trgovine i otvorenih granica.

„Pridruženo članstvo ne postoji“, rekla je Tinatin Ahvledijani (Tinatin Akhvlediani), šefica programa za proširenje EU u Centru za evropske političke studije, istraživačkom centru sa sjedištem u Briselu.

Države poput Ukrajine, Moldavije i Gruzije imaju „sporazume o pridruživanju“ sa EU, ali oni podrazumijevaju usklađivanje sa zakonodavstvom Unije, što Kanada vjerovatno ne bi željela, kazala je za CNN.

Kako bi izgledao „jedinstveni savez“

Prema izvještaju Vol Strit Džurnala (Wall Street Journal), evropski i kanadski zvaničnici razgovarali su, između ostalog, o smanjenju trgovinskih barijera, postavljanju podvodnih kablova koji bi povezivali Evropu i Kanadu, preusmjeravanju gasovoda kako bi Evropa dobila pristup kanadskom gasu, izgradnji nove AI i tehnološke infrastrukture, pa čak i omogućavanju Kanađanima da žive i rade u Evropi bez viza.

Prema takvom modelu, Kanada bi imala odnos sa EU kakav do sada nije imala nijedna država van Evrope.

Ambasador EU u Kanadi rekao je prošle nedjelje za Canadian Press da bi to partnerstvo bilo drugačije od svega što trenutno postoji, ali nije iznio konkretne detalje.

Fon der Lajen je u govoru izdvojila planove za saradnju u naprednoj proizvodnji, tehnologiji, odbrani, sajber bezbjednosti i vještačkoj inteligenciji.

Kanada i Evropska unija takođe bi sarađivale u oblastima energetike, kritičnih minerala i baterija, navela je ona.

EU i Kanada već imaju značajne trgovinske odnose, koji konstantno rastu otkako su veliki djelovi Sveobuhvatnog ekonomskog i trgovinskog sporazuma između EU i Kanade stupili na snagu 2017. godine.

Sporazum, međutim, još treba da ratifikuje deset država članica EU, među kojima su Francuska, Italija i Poljska.

Bilateralna trgovina robom i uslugama prošle godine dostigla je 130,8 milijardi eura, odnosno oko 151 milijardu dolara, prema podacima Evropske komisije, što je rast od više od 80 odsto tokom protekle decenije.

Među glavnim proizvodima koje EU izvozi u Kanadu su automobili, mašine i farmaceutski proizvodi.

Kanada u Evropu izvozi, između ostalog, sirovu naftu, đubrivo, kritične minerale i bazne metale.

Šta kažu evropski lideri

Karni, bivši guverner Banke Engleske, ima snažne veze u Evropi iz vremena svoje karijere u bankarskom sektoru, a od kada je u martu 2025. postao premijer intenzivno razvija odnose sa evropskim liderima sličnih političkih stavova.

Tokom posjete Parizu prošle godine, na svom prvom zvaničnom putovanju u inostranstvo kao premijer – koje, neuobičajeno za savremenu kanadsku političku tradiciju, nije bilo u SAD – Karni je Kanadu opisao kao „najevropskiju među neevropskim državama“.

Od tada je nekoliko država članica EU pomenulo mogućnost da se Kanada pridruži Uniji.

Među njima je i finski predsjednik Aleksander Stub (Alexander Stubb), koji je tu mogućnost jednom opisao kao „brak sklopljen na nebu“.

Stub i Karni navodno svakodnevno razmjenjuju poruke, a poznato je i da tokom zvaničnih putovanja između sastanaka pronalaze vrijeme za trčanje ili partiju hokeja na ledu.

„Zar ne bi bilo lijepo da Kanada bude 28. država Evropske unije, umjesto 51. država Sjedinjenih Američkih Država?“, upitao je Stub, prema navodima Džurnala.

U martu je i francuski ministar spoljnih poslova Žan-Noel Baro (Jean-Noël Barrot) pomenuo mogućnost ulaska Otave u EU, rekavši na jednoj konferenciji da će se „možda Kanada u nekom trenutku“ priključiti Uniji, prenio je Canadian Press.

To, međutim, ne znači da bi svi lideri EU podržali kandidaturu Kanade, a za njeno prihvatanje bila bi potrebna jednoglasnost koju Unija često teško postiže, navodi CNN.

Njemačka vlada već je dovela u pitanje da li je izraz „pridružena članica“ uopšte odgovarajući, iako je njen portparol kazao da je Berlin otvoren za razgovore o novim modelima partnerstva sa Kanadom, prenio je Rojters (Reuters).

Karni je dobio ovacije poslanika kada je prisustvovao govoru Fon der Lajen, a u danas bi trebalo da se obrati poslanicima Evropskog parlamenta.

Kako je ideja prihvaćena u Kanadi

Kanađani većinom podržavaju jačanje odnosa sa EU, iako su mišljenja o punopravnom članstvu podijeljena, pokazuju najnoviji podaci.

Istraživanje koje je početkom ovog mjeseca sprovela kanadska agencija Abacus Data pokazalo je da oko 80 odsto Kanađana smatra da bi zemlja trebalo da produbi saradnju sa EU u oblasti spoljne politike, odbrane i ekonomskih prioriteta.

To je šest procentnih poena više nego kada je isto pitanje postavljeno u februaru.

Još 56 odsto ispitanika kazalo je da Kanada ima više zajedničkog sa državama EU nego sa SAD.

Gotovo polovina, odnosno 49 odsto, podržala bi ulazak Kanade u Evropsku uniju, pri čemu je podrška veća među biračima centra i ljevice.

Ipak, dio Kanađana skeptičan je prema prevelikom približavanju EU, strahujući da bi to moglo dodatno da udalji Kanadu od njenog južnog susjeda i najvećeg trgovinskog partnera.

Drugi izražavaju zabrinutost zbog mogućeg gubitka suvereniteta.

Pjer Poalijevr (Pierre Poilievre), lider opozicione Konzervativne partije Kanade, ocijenio je Karnijeve napore da produbi odnose sa EU kao „odvojene od stvarnosti“.

„Nikada nećemo biti 51. američka savezna država. I nikada nećemo biti 28. država EU“, napisao je ove nedjelje na mreži X.