Tramp i lideri Grenlanda i Danske potpisali sporazum kako bi okončali spor oko Grenlanda

Američki predsjednik Donald Tramp (Donald Trump) i lideri Grenlanda i Danske potpisali su danas sporazum koji omogućava veće američko vojno prisustvo na Grenlandu i mogao bi da okonča spor oko tog strateški važnog ostrva bogatog mineralima.

Sporazum, potpisan tokom Trampove posjete Generalnoj skupštini Ujedinjenih nacija u Njujorku, ne ide toliko daleko da ispuni njegov zahtjev da SAD anektiraju Grenland kao američku teritoriju kako bi se suprotstavile rastućem prisustvu Rusije i Kine na Arktiku, prenosi Rojters (Reuters).

Ipak, sporazum formalizuje veće američko vojno prisustvo na toj zaleđenoj teritoriji, što se pojavilo kao opcija nakon što su lideri Grenlanda odbacili mogućnost potpunog američkog preuzimanja ostrva.

U tekstu sporazuma, objavljenom nakon ceremonije, navodi se da SAD mogu da uspostave odbrambeni sistem „Golden Dome“ na Grenlandu kao zaštitu od prijetnji balističkim raketama. Najkraća ruta između Evrope i Sjeverne Amerike vodi preko ovog arktičkog ostrva, na kojem se nalazi i najsjevernija američka vojna baza.

U govoru pred okupljenim svjetskim liderima u UN, prije ceremonije potpisivanja, Tramp je rekao da sporazum SAD daje „trajnu kontrolu nad bezbjednošću i svim drugim potrebama na toj teritoriji“.

„Nijednom protivniku SAD više nikada neće biti dozvoljeno da uspostavi vojno prisustvo na Grenlandu, niti da tamo realizuje osjetljive investicije bez našeg izričitog pisanog odobrenja“, rekao je Tramp.

Tramp je sporazum potpisao sa danskom premijerkom Mete Frederiksen (Mette Frederiksen) i premijerom Grenlanda Jensom-Frederikom Nilsenom (Jens-Frederik Nielsen), na trilateralnoj ceremoniji nakon njegovog govora u UN.

Frederiksen je sporazum opisala kao dogovor koji može da „traje zauvijek“ i rekla da on naglašava značaj NATO saveza i poštuje pravo Grenlanda na samoopredjeljenje.

Snažan NATO

Nilsen je naglasio značaj NATO-a u arktičkom regionu.

„Vjerujemo da je od ključne važnosti da NATO ostane snažan, uključujući i na Arktiku, gdje savez ima važnu ulogu“, rekao je.

Na konferenciji za novinare nakon potpisivanja, Nilsen je rekao da stanovnici Grenlanda sada moraju da prođu kroz proces ponovnog uspostavljanja povjerenja sa SAD. Trampove prijetnje da će silom preuzeti ostrvo narušile su odnose i sa Grenlandom i sa Danskom.

„Vjerujem da je kriza sada završena, ali ne mislim da je sukob završen u smislu da bi ovaj sporazum, ako Amerikanci to žele, mogao veoma lako da bude iskorišćen kao platforma za iznuđivanje dodatnih ustupaka“, rekao je Mikel Vedbi Rasmusen (Mikkel Vedby Rasmussen), profesor političkih nauka na Univerzitetu u Kopenhagenu.

Grenland, nekadašnja kolonija, a danas poluautonomna teritorija Kraljevine Danske, nalazi se između Arktika i Sjeverne Amerike i raspolaže velikim energetskim resursima.

SAD već upravljaju svemirskom bazom Pitufik (Pituffik Space Base) na udaljenom sjeverozapadu Grenlanda. Sporazum otvara dvije nove vojne lokacije: Narsarsuak (Narsarsuaq), nekadašnju vazduhoplovnu bazu iz vremena Hladnog rata, čiji se broj stanovnika smanjio na svega nekoliko desetina, i Mestersvig, koji trenutno koristi Sirius Dog Sled Patrol, danska jedinica specijalnih snaga.

„Odmah ćemo započeti proces razvoja velikog vojnog prisustva na odgovarajućoj lokaciji. Izgradićemo dvije veoma velike vojne baze“, rekao je Tramp u govoru u UN.

Trampovo odbijanje da isključi mogućnost upotrebe vojne ili ekonomske sile radi preuzimanja Grenlanda izazvalo je u januaru diplomatsku krizu unutar NATO-a i primoralo Dansku i grenlandsku vladu na višemjesečne intenzivne pregovore.

U tekstu sporazuma navodi se da se njime mijenja odbrambeni sporazum iz 1951. godine, koji je predstavljao pravnu osnovu za američko prisustvo.

Dodaje se da bi Vašington u budućnosti mogao da zatraži dodatne baze, pri čemu bi detalji bili utvrđeni međusobnim sporazumom. Sporazum nema rok važenja, daje američkim avionima i brodovima širok pristup širom Grenlanda i njegovih teritorijalnih voda i zabranjuje državama koje nijesu članice NATO-a da uspostavljaju vojne objekte na ostrvu.

Sporazum takođe ograničava strana ulaganja, čime se praktično sprečava da države i investitori iz zemalja koje nijesu članice NATO-a, partneri NATO-a ili članice Evropske unije imaju kontrolu ili značajan uticaj u sektorima koji se smatraju posebno osjetljivim, uključujući kritičnu infrastrukturu i eksploataciju resursa.

Sporazum, koji moraju da odobre parlamenti Danske i Grenlanda, predstavlja zaokret u odnosu na ranije Trampove ambicije da u potpunosti preuzme Grenland, ostrvo koje je tri puta veće od Teksasa i ima svega oko 57.000 stanovnika raspoređenih duž razuđene obale.

Ipak, sporazum predstavlja prvo veliko povećanje američke vojne infrastrukture na Grenlandu još od Hladnog rata, kada su SAD tamo imale 17 vojnih objekata i više od 10.000 pripadnika osoblja.