Kako su grčki farmeri izmišljali krave i „muzli“ fondove EU

Grčki farmeri su 2024. godine prijavili desetine hiljada grla stoke više za subvencije Evropske unije nego što ih, prema zvaničnim evidencijama zemlje, zapravo postoji, pokazuje analiza vladinih podataka koju je sproveo Politiko (Politico). Ovo otkriće prijeti da dodatno proširi već veliki skandal u Grčkoj u vezi sa poljoprivrednim subvencijama.

Analiza pokazuje neslaganja između podataka o sve manjem broju goveda koje objavljuje grčka statistička agencija ELSTAT i podataka o subvencijama koje je evidentiralo Ministarstvo poljoprivrede.

Nedavni skandali u poljoprivredi naveli su vladu u Atini da obeća reforme i pojača kontrolu tog sektora.

„Grčko stočarstvo okreće novu stranicu“, kazao je ministar poljoprivrede Margaritis Shinas (Margaritis Schinas) na konferenciji za novinare u junu.

„Ispunjava svoje obaveze prema EU i ulazi u novu eru poljoprivrednog sektora – onu kojom upravljaju pravila, transparentnost i pouzdanost.“

Međutim, neslaganja u podacima ukazuju na to da je pred vladom još dosta posla prije nego što bude raspolagala informacijama potrebnim da problem stavi pod kontrolu.

Prema podacima Ministarstva poljoprivrede za 2024, grčke vlasti isplatile su subvencije EU za oko 260.000 krava u laktaciji, pokazuju podaci koje je objavio jedan grčki poljoprivredni portal, a koje je Politiku potvrdilo Ministarstvo poljoprivrede.

Pošto krava u laktaciji uglavnom godišnje oteli jedno tele, tih 260.000 krava trebalo je da nacionalnom stočnom fondu doda približno isti broj teladi.

Podaci Ministarstva pokazuju i da je tokom 2024. za meso zaklano oko 70.000 goveda, što takođe daje pravo na subvencije.

Krava manje, subvencija više

Grčka ne objavljuje sveobuhvatne podatke o govedima koja se uklanjaju iz stada zbog starosti, pada produktivnosti ili bolesti. Međutim, trojica grčkih uzgajivača goveda kazala su Politiku da se na taj način godišnje ukloni oko 20 odsto ukupnog fonda.

S obzirom na to da je Grčka 2024, prema ELSTAT-u, imala oko 600.000 goveda, to bi značilo smanjenje broja za oko 120.000 životinja.

Kada se taj podatak ukrsti sa podacima o subvencijama, proizlazi da je nacionalni stočni fond tokom te godine trebalo da poraste za oko 70.000 grla.

Umjesto toga, podaci koje ELSTAT prikuplja kroz godišnja istraživanja pokazuju da se broj goveda smanjuje – sa oko 640.000 u 2023. na 600.000 u 2024. i na oko 520.000 u 2025, prema najnovijim podacima objavljenim u junu.

Neslaganje bi moglo biti i veće, rekao je predsjednik Udruženja stočara Kavale Nikos Dimopulos (Nikos Dimopoulos). Na primjer, dio zaklanih životinja mogao je biti uvezen, a ne uzet iz domaćeg stočnog fonda. Grčka je većinu godina neto uvoznik živih goveda, dok ih izvozi u malim količinama.

„Nema nadzora i ne možemo imati preciznu brojku jer ne postoje tačni podaci“, kazao je Dimopulos.

Vlasti, prema njegovim riječima, sprovode samo nasumične kontrole ili pokreću istrage nakon prijave.

Milioni „viška“ ovaca i koza

Slična neslaganja postoje i u evidencijama o ovcama i kozama.

ELSTAT je za 2025. prijavio oko 8,8 miliona tih životinja, dok ih je u Integrisanom veterinarskom informacionom sistemu, državnoj bazi podataka, bilo registrovano čak 15,7 miliona.

Dvojica zvaničnika Ministarstva poljoprivrede, koji su govorili pod uslovom anonimnosti jer nijesu ovlašćeni da komentarišu ovo pitanje, kazali su da Ministarstvo nije odgovorno za vođenje evidencije o stoci, već se oslanja na podatke koje dostavljaju lokalne vlasti.

Stručnjaci upozoravaju da Grčka nema bezbjedan i pouzdan registar na kojem bi mogla da zasniva isplatu subvencija za stoku.

„Dok ne sprovedemo popis stoke na nivou cijele države i utvrdimo šta zaista imamo, nećemo imati jasnu sliku“, rekao je Dimopulos.

Prijave zbog neslaganja između evidentiranih subvencija i zvaničnog broja goveda u zemlji podnijela je Kancelariji evropskog javnog tužioca (EPPO) nedavno osnovana ljevičarska partija Elas bivšeg premijera Aleksisa Ciprasa (Alexis Tsipras), koja je sprovela sopstvenu analizu broja stoke.

„Prijave su poslate EPPO-u“, rekao je Tomas Moshos (Thomas Moschos), zadužen za poljoprivrednu politiku te partije.

Dodao je da su Udruženje poljoprivrednika Kastorije, organizacija malih farmera čiji je predsjednik, kao i druga udruženja, već dostavili slučajeve evropskom tužilaštvu.

EPPO nije želio da potvrdi da ispituje ovaj slučaj, ali već vodi desetine postupaka protiv osoba koje su navodno primale poljoprivredna sredstva EU za pašnjake koje nijesu posjedovale niti iznajmljivale, ili za poljoprivredne radove koje nijesu obavljale.

U julu je EPPO saopštio da je optužio 22 osobe, među kojima i četvoricu poslanika vladajuće Nove demokratije, u okviru istrage o prevarama sa poljoprivrednim subvencijama. Suđenja poslanicima počinju u Atini u oktobru. Svi negiraju bilo kakvu krivicu.

Veterinari navodno „uvećavali“ broj stoke

Veterinari i službenici OPEKEPE-a – agencije koja je ranije bila zadužena za raspodjelu poljoprivrednih sredstava EU, a koja je ugašena zbog skandala sa subvencijama – navodno su učestvovali u naduvavanju evidencije broja stoke.

To se navodi u dokumentu koji je EPPO dostavio grčkom parlamentu, tražeći ukidanje imuniteta za nekoliko poslanika.

Jedan slučaj EPPO-a koji uključuje poslanika Nove demokratije odnosi se na navodnu isplatu subvencija uzgajivaču za veći broj krava nego što ih je zaista posjedovao.

Prema spisima predmeta u koje je Politiko imao uvid, poslanik je pozvao visokog zvaničnika OPEKEPE-a kako bi izvršio pritisak da se subvencija isplati, navodeći da je veterinar već izmijenio broj životinja tog uzgajivača u zvaničnoj veterinarskoj bazi podataka, čime je povećan iznos subvencije na koju je mogao da ostvari pravo.

Suđenje u tom slučaju zakazano je za 2. oktobar.

Vlada pojačava kontrolu

Skandal je natjerao vladu da uvede nove mjere kontrole, među kojima je i sistem elektronske identifikacije ovaca i koza pomoću kapsula koje životinje gutaju, poznatih kao bolusi.

Sistem bi ove godine trebalo pilot-projektom da bude uveden na farmama sa više od 900 životinja i da obuhvati oko 700.000 ovaca i koza, prije nego što u narednim godinama bude dodatno proširen.

Grčka je u martu dostavila vlastima EU akcioni plan sa mjerama za sprečavanje nezakonite dodjele poljoprivrednih sredstava.

Evropska komisija saopštila je da će sarađivati sa Grčkom kako bi pomogla da se „dodatno unaprijedi upravljanje“ evropskim poljoprivrednim subvencijama.

„Ostvaren je dobar napredak“, kazao je evropski komesar za poljoprivredu Kristof Hansen (Christophe Hansen) u pisanoj izjavi.

„Ali još ima posla.“