Kako Amerika uz pomoć BiH, Albanije i Kosova mijenja energetsku kartu Evrope
Američke energetske kompanije sve snažnije ulaze na Zapadni Balkan, gdje Albanija, Kosovo i Bosna i Hercegovina razmatraju uvoz velikih količina američkog tečnog prirodnog gasa (LNG) i izgradnju nove infrastrukture. Iza tih projekata, međutim, sve se jasnije nazire šira geostrateška borba za energetsku budućnost regiona.
Balkanske zemlje gas vide kao prelazno gorivo koje bi trebalo da im pomogne da istovremeno smanje zavisnost od ruskih energenata i uglja i povećaju udio obnovljivih izvora. Brisel, međutim, strahuje da bi se region mogao dugoročno vezati za američki gas upravo u trenutku kada pokušava da se približi evropskim ciljevima dekarbonizacije.
„Ne bi trebalo da uvodimo gas na tržišta koja ga nemaju“, upozorio je Andraš Hujber (András Hujber), zadužen za energetsku diplomatiju Evropske komisije na Zapadnom Balkanu, piše Politiko (Politico).
BiH u središtu američkih planova
Jedan od najvažnijih projekata je Južna interkonekcija u Bosni i Hercegovini, kojom bi gas preko Hrvatske i LNG terminala na Krku dobio novi pravac prema BiH. Time bi zemlja smanjila zavisnost od jedinog postojećeg pravca kojim dobija ruski gas.
Projekat je, međutim, postao politički osjetljiv nakon što je kao glavni operator predviđen AAFS, kompanija koju, prema izvoru, vode bliski saradnici američkog predsjednika Donalda Trampa (Donald Trump). Evropski zvaničnici upozoravaju na nedostatak transparentnosti, ali i na pitanje usklađenosti projekta sa energetskom politikom EU.
Iz BiH odgovaraju da cilj nije dugoročno vezivanje za gas, već diversifikacija snabdijevanja.
„Južna interkonekcija nije zamišljena kako bi Bosnu i Hercegovinu vezala za gas. Cilj je prekinuti zavisnost od jednog pravca snabdijevanja i jednog izvora“, poručili su iz federalnog Ministarstva energetike.
Projekat još nije dobio sva potrebna parlamentarna odobrenja.
Albanija kao regionalno gasno čvorište
Američki LNG važan je i u planovima Albanije. Razmatra se 20-godišnji ugovor o snabdijevanju, u saradnji sa Grčkom i američkom kompanijom Venture Global, iako je projekat za sada na nivou memoranduma o razumijevanju i čeka studiju izvodljivosti.
Albanija se danas uglavnom oslanja na hidroelektrane, ali suše smanjuju pouzdanost proizvodnje. Gas, koji trenutno čini svega 1,8 odsto njenog energetskog miksa, trebalo bi da posluži kao rezerva za obnovljive izvore.
Tirana ima i veće ambicije. U Valoni želi da razvije regionalno gasno čvorište, čime bi Albanija dobila važniju ulogu na energetskoj karti Balkana, navodi Politico.
Kosovo takođe razmatra američki LNG, ali još nije donijelo konačnu odluku, dok bi Srbija i Sjeverna Makedonija američki gas trebalo da dobijaju preko planiranog povezivanja sa Grčkom.
Amerika popunjava prostor Rusije
Vašington cijelu priču predstavlja kao jačanje energetske bezbjednosti i smanjenje zavisnosti regiona od Rusije. Projekti se uklapaju i u američku politiku „energetske dominacije“, koja povećani izvoz američkih energenata koristi i kao instrument ekonomskog i geopolitičkog uticaja.
Tu nastaje evropski paradoks. EU od zemalja Zapadnog Balkana traži napuštanje ruskog gasa i fosilnih goriva, ali istovremeno ne želi da finansira novu gasnu infrastrukturu u regionu. Pritom i sama Unija sve više koristi američki LNG.
Za Zapadni Balkan pitanje gasa zato više nije samo pitanje cijene i sigurnosti snabdijevanja. Riječ je i o tome ko će, nakon povlačenja ruskog energetskog uticaja, zauzeti njegovo mjesto i kako će se američki energetski prodor uklopiti u ambiciju regiona da postane dio Evropske unije.