Može li oslobađanje evropskih rezervi da obori cijene dizela?

Evropska unija saopštila je da je spremna za zajedničku akciju sa Međunarodnom agencijom za energiju (IEA) i novo vanredno puštanje rezervi na tržište. Analitičari procjenjuju da bi oslobađanje zaliha dizela moglo da spusti cijene na pumpama u roku od nekoliko dana, ali upozoravaju da bi efekat bio samo kratkoročan.

Istorijski visoke cijene dizela u EU i sve veća zabrinutost zbog moguće američke zabrane izvoza tog goriva podstakli su pozive na djelovanje u evropskom bloku, piše Juronjuz (Euronews).

Portparolka Evropske komisije Ana-Kajsa Itkonen (Anna-Kaisa Itkonen) rekla je u petak da je EU spremna da sarađuje sa Međunarodnom agencijom za energiju na mogućem oslobađanju rezervi goriva kako bi se snizile cijene energije.

IEA je u srijedu potvrdila da bi mogla da razmotri dodatno oslobađanje hitnih rezervi nafte ukoliko se poremećaji u snabdijevanju pogoršaju.

Francuska predložila 50 miliona barela dizela

U trenutku pisanja teksta nije potvrđeno kolika bi tačno količina mogla biti puštena na tržište.

Ipak, Francuska je u petak ujutru predložila oslobađanje 50 miliona barela dizela, odnosno približno 6,7 miliona tona, kao i dodatnih 50 miliona barela sirove nafte iz hitnih rezervi IEA, navele su diplomate EU.

Džordž Šo (George Shaw), viši analitičar tržišta destilata u kompaniji Kpler, smatra da bi predloženo oslobađanje 50 miliona barela dizela predstavljalo značajnu količinu.

Prema podacima Kplera, EU i Ujedinjeno Kraljevstvo su u septembru izvan regiona uvezli 24,25 miliona barela dizela, što znači da bi predložena količina odgovarala otprilike dvostrukom mjesečnom uvozu.

Koliko bi cijene mogle da padnu?

Analitičari se slažu da bi uticaj na cijene zavisio i od količine goriva puštene na tržište i od brzine kojom ono stiže do kupaca.

Alan Gelder (Alan Gelder), viši potpredsjednik za rafinerije, hemijsku industriju i tržišta nafte u kompaniji Wood Mackenzie, rekao je da bi veliko oslobađanje rezervi dizela moglo da snizi veleprodajne cijene za 20 do 30 dolara po barelu.

To bi, prema njegovoj procjeni, odgovaralo pojeftinjenju od oko 0,10 do 0,15 eura po litru na pumpama.

Dodao je da bi vozači mogli da osjete pad cijena u roku od nekoliko dana.

Šo je, međutim, naveo da je obično potrebno između jedne i dvije sedmice da se značajnije promjene na tržištu prenesu na maloprodajne cijene goriva.

Samo kratkoročno olakšanje

Gelder upozorava da bi to ipak bilo samo privremeno rješenje.

„Svako dodatno oslobađanje rezervi samo kupuje vrijeme, jer je globalna ponuda dizela i dalje manja od globalne tražnje. Zbog toga nastavljamo da trošimo zalihe i ostajemo ranjivi na izvozne politike drugih zemalja, poput SAD“, rekao je.

Evropsko snabdijevanje dizelom ozbiljno je pogođeno, između ostalog zato što ruske rafinerije nijesu potpuno operativne nakon napada dronovima, podsjeća Juronjuz

Situaciju dodatno pogoršavaju smanjen izvoz rafinisanih proizvoda sa Bliskog istoka i manji izvoz iz Azije, u kontekstu američko-iranskog sukoba koji ograničava izvoz sirove nafte iz regiona Bliskog istoka.

Evropa ima najmanje dva mjeseca pokrića

Govoreći o veličini strateških rezervi evropskih zemalja, Gelder je rekao da „velike zemlje imaju zalihe za 70 do 100 dana“.

Prema pravilima, zemlje moraju da drže rezerve koje odgovaraju približno 60 dana domaće potrošnje ili 90 dana uvoza, zavisno od toga koja je količina veća.

„To znači da imamo najmanje dva mjeseca pokrića čak i ako ne bude dodatnog snabdijevanja, pod uslovom da evropske rafinerije nastave da rade“, rekao je.

Evropske rafinerije već rade blizu maksimuma

Benzin i dizel u Evropi ostali su veoma skupi ne samo zbog rasta međunarodnih cijena sirove nafte, već i zbog snažnog rasta troškova prerade i ograničene dostupnosti rafinerijskih kapaciteta.

Evropske rafinerije rade gotovo punim kapacitetom i imaju veoma malo prostora da dodatno povećaju proizvodnju.

Prema Gelderu, iskorišćenost rafinerijskih kapaciteta u evropskim članicama OECD-a prelazi 80%, mjereno količinom prerađene sirove nafte u odnosu na nominalni kapacitet.

Rafinerije trenutno prerađuju oko 11 miliona barela sirove nafte dnevno, što znači da je proizvodnja blizu maksimalnog nivoa.

Takva ograničenja čine Evropu zavisnom od uvoza dizela.

Zbog toga bi puštanje rafinisanih proizvoda iz strateških rezervi zemalja EU moglo biti najbrži način da se utiče na cijene.

Obnavljanje rezervi bio bi novi problem

Međutim, ponovno popunjavanje tih rezervi zahtijevalo bi vrijeme.

„Puštanjem strateških zaliha smanjujete važan zaštitni jastuk“, rekao je Šo, upozoravajući da je trajanje trenutne krize i dalje neizvjesno.

Prema njegovim riječima, obnavljanje zaliha zavisilo bi od povećanja proizvodnje i izvoza sa Bliskog istoka.

SAD pritiskaju Evropu da otvori rezerve

Evropska unija je pod pritiskom Sjedinjenih Američkih Država da „odmah“ oslobodi dio svojih strateških rezervi nafte kako bi pomogla u snižavanju globalnih cijena dizela.

Brisel je u petak kritikovao prijetnju SAD da zabrani izvoz dizela, upozoravajući da bi takav potez narušio povjerenje u Vašington kao pouzdanog partnera.

„U potpunosti odbacujemo bilo kakvu zabranu izvoza dizela“, saopšteno je iz EU.

Novo oslobađanje rezervi uslijedilo bi nakon dogovora članica IEA iz marta da na tržište stave 400 miliona barela hitnih rezervi nafte, pri čemu svaka zemlja ima sopstveni raspored puštanja tih zaliha.

Izvoz sa Bliskog istoka i dalje znatno niži

Šo je rekao da je izvoz dizela sa Bliskog istoka u septembru i dalje bio više od 50% niži nego godinu ranije.

Prema Gelderu, da bi cijene dizela održivo pale, globalni rafinerijski sistem morao bi da dobije više prostora.

To bi zahtijevalo rješavanje američko-iranskog sukoba, kako bi proizvođači sa Bliskog istoka mogli da povećaju proizvodnju, uz istovremeno veći izvoz drugih dobavljača, poput Rusije.

Pritisak na snabdijevanje dizelom mogao bi da oslabi i ukoliko visoke cijene energije i visoki prinosi na državne obveznice izazovu globalno ekonomsko usporavanje, što bi smanjilo tražnju za tim gorivom.