EU obećala da će u Grenland uložiti 200 miliona eura
Predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen (Ursula von der Leyen) predstavila je u ponedjeljak planove za 200 miliona eura (232 miliona dolara) investicija Evropske unije u Grenland i jačanje veza sa tom danskom arktičkom teritorijom, za koju američki predsjednik Donald Tramp (Donald Trump) insistira da bi trebalo da pripadne Sjedinjenim Američkim Državama.
Fon der Lajen je u nedjelju stigla na Grenland u dvodnevnu posjetu, koja predstavlja izraz podrške vlastima Grenlanda i Danske, nakon što su odlučno odbacile Trampovu kampanju za preuzimanje najvećeg ostrva na svijetu.
Šefica izvršnog tijela Evropske unije, koja ima 27 članica, kazala je da će evropski novac biti usmjeren na sektore poput kritičnih mineralnih sirovina, satelitskih komunikacija i obnovljivih izvora energije na Grenlandu, poluautonomnoj teritoriji u okviru Kraljevine Danske, prenosi Rojters (Reuters).
„EU je u potpunosti solidarna sa Kraljevinom Danskom i narodom Grenlanda“, rekla je fon der Lajen na konferenciji za novinare. „Tako će ostati i ubuduće.“
Arktik sve važniji velikim silama
Posjeta fon der Lajen odražava sve veći geopolitički značaj Arktika za velike sile poput Sjedinjenih Američkih Država, Rusije, Kine i Evrope, dok topljenje leda otvara nove pomorske rute i čini bogata mineralna nalazišta tog regiona dostupnijim.
Predsjednica Evropske komisije, koja je u nedjelju brodom obišla fjord prošaran komadima leda, ranije je na platformi X napisala da su je zadivili pejzaži Grenlanda, ali i da je svjesna „vidljivih ožiljaka klimatskih promjena“.
„Kako se led topi, oblikuje se nova stvarnost“, napisala je.
Trampov zahtjev za Grenland izazvao krizu u odnosima SAD i Evrope
Američki predsjednik Tramp izazvao je ove godine krizu u odnosima SAD i Evrope, kao i potrese unutar transatlantske vojne alijanse NATO, nakon što je pojačao zahtjeve da Sjedinjene Države preuzmu kontrolu nad Grenlandom. Tvrdio je da Danska, koja je takođe članica NATO-a, nije u stanju da ga odbrani.
Evropski zvaničnici naglasili su da je Grenland dio teritorije koju pokriva NATO, što znači da se na njega odnosi princip kolektivne odbrane Alijanse, kao i da SAD već imaju pravo da povećaju svoje vojno prisustvo na ostrvu na osnovu dugogodišnjeg sporazuma.
Tenzije su ublažene nakon što su Tramp i generalni sekretar NATO-a Mark Rute (Mark Rutte) u januaru u Davosu postigli dogovor da SAD, Danska i Grenland započnu razgovore o rješavanju nesuglasica, dok bi NATO istovremeno ojačao svoju ulogu u bezbjednosti Arktika.
Međutim, trilateralni razgovori još nijesu rezultirali dogovorom, a Tramp je na samitu NATO-a u Turskoj u julu ponovo insistirao da bi SAD trebalo da kontrolišu Grenland.
„Sudaraju se tektonske ploče geopolitike“
Fon der Lajen je poručila da o budućnosti Grenlanda treba da odlučuju stanovnici Grenlanda i Danska – i niko drugi.
„Arktik je postao jedno od mjesta na kojima se sudaraju tektonske ploče geopolitike. Imamo direktan interes za ono što se ovdje događa“, rekla je, dodajući da će Evropska komisija u narednim mjesecima predstaviti novu strategiju EU za Arktik.
Danska je članica Evropske unije, dok je Grenland napustio tadašnju Evropsku zajednicu 1985. godine. Ipak, njegovi stanovnici, kao danski državljani, imaju i državljanstvo EU.
EU više nego udvostručuje sredstva za Grenland
Evropska unija već dugo finansijski podržava Grenland, prvenstveno kroz plaćanje ribolovnih prava i podršku obrazovnom sistemu.
Paket od 200 miliona eura predstavlja ne samo značajno povećanje finansiranja već i proširenje broja sektora u koje će evropski novac biti usmjeren, navode zvaničnici EU.
Evropska komisija je predložila i da se sredstva EU namijenjena Grenlandu više nego udvostruče – sa 225 miliona eura u okviru aktuelnog sedmogodišnjeg budžeta na 530 miliona eura za period od 2028. do 2034. godine.