Da li vam je potreban direktor za AI? Evo kako tehnologija mijenja upravne odbore

Od pojave OpenAI-jevog ČetGPT-ja (ChatGPT) 2022. godine i naknadne AI revolucije, radnici u brojnim industrijama suočili su se sa masovnim otpuštanjima.

Međutim, novi izvještaj koji je IBM objavio prošle sedmice pokazuje da AI mijenja i upravne odbore, kao i način na koji izvršni direktori donose odluke.

U izvještaju se navodi da je 76 odsto od više od 2.000 anketiranih organizacija uspostavilo novu izvršnu funkciju – direktora za vještačku inteligenciju, odnosno chief AI officer (CAIO) – u odnosu na 26 odsto u 2025. godini.

Analitičari i stručnjaci izrazili su zabrinutost zbog mogućnosti krize na tržištu rada usljed širenja vještačke inteligencije u korporativnom sektoru.

„AI pokreće ono što bi mogla biti najveća organizaciona promjena od industrijske i digitalne revolucije“, rekao je za CNBC Vivek Lat (Vivek Lath), partner u McKinsey & Company.

Izvještaj IBM-a takođe je pokazao da AI produbljuje uticaj jedne od najustaljenijih funkcija u najvišem menadžmentu, pri čemu 59 odsto ispitanika očekuje rast uticaja direktora za ljudske resurse (chief human resources officer – CHRO).

Nejasne granice nadležnosti

Kako je AI sazrijevao, pitanje ko je za njega odgovoran u upravnim odborima dovelo je do sve konfuznije slike.

Postojeće tehnološke funkcije, poput direktora za tehnologiju, direktora za informacione sisteme i direktora za podatke, često su stvarale nejasnoće oko odgovornosti za AI na izvršnom nivou, kaže Lian Džije Su (Lian Jye Su), glavni analitičar kompanije za istraživanje tržišta Omdia.

Zato su, s pojavom izazova specifičnih za usvajanje AI-ja, od pitanja infrastrukture, upravljanja i integracije do modernizacije radnih tokova, kompanije sve češće počele da uspostavljaju posebnu funkciju CAIO, koja nadgleda AI transformacije, rekao je Su.

Samo ove godine, organizacije poput HSBC-a i Lloyds Banking Group imenovale su direktore za AI.

Ipak, procjene o tome koliko kompanija imenuje direktore za AI značajno se razlikuju.

„Da li smo vidjeli direktore za AI? Da. Da li očekujem da to postane masovna praksa? Ne, vjerovatno ne“, rekao je Džonatan Tabah (Jonathan Tabah), savjetodavni direktor u konsultantskoj firmi Gartner.

Organizacije koje su imenovale direktore za AI „odlučile su da budu na čelu ove inovacije“, rekao je Tabah, dodajući da otvaranje novih funkcija u najvišem menadžmentu često nosi značajne troškove, koje ne može svaka kompanija da opravda ili priušti.

Ipak, pojava funkcije CAIO, prema Hansu Dekkersu, generalnom direktoru IBM-a za Aziju i Pacifik, odražava stav da „AI više nije samo tehnološka inicijativa“.

„Dok direktor za informacione sisteme, direktor za tehnologiju i direktor za podatke imaju ključne uloge u tehnologiji, inovacijama, infrastrukturi i upravljanju podacima, mandat direktora za AI fokusiran je na to kako se AI primjenjuje u cijeloj kompaniji da bi promijenio način rada, donošenja odluka i izvršavanja zadataka“, rekao je on.

IBM je u izvještaju naveo da direktori za AI mogu da „omoguće promišljeno preuzimanje rizika u cijeloj organizaciji“, istovremeno postavljajući jasne ciljeve i smjernice AI transformacije koje „omogućavaju timovima da ubrzaju, a da ne izgube kontrolu“.

McKinsey smatra da je odgovornost za centralizovanu koordinaciju AI inicijativa u kompaniji važnija od samog uvođenja posebne titule, rekao je Lat.

Međutim, mandat funkcija poput CAIO često se razlikuje od organizacije do organizacije i obično se vremenom mijenja, kaže Rendi Bin (Randy Bean), industrijski savjetnik i autor istraživanja AI & Data Leadership Executive Benchmark Survey za 2026. godinu.

Pravo pitanje, prema Binu, jeste da li će nova funkcija direktora za AI biti „prelazna“ i kasnije uključena u druge izvršne nadležnosti kada AI transformacije sazru, ili će postati trajnija funkcija.

Pitanje ljudskih resursa

„Direktor za ljudske resurse ima jedinstvenu poziciju da utiče na upravljanje talentima, zapošljavanje i procese obuke u organizaciji“, rekao je Su iz Omdije, dodajući da je AI pismenost zaposlenih često „ključna prepreka“ za većinu kompanija.

Slično tome, u Binovom istraživanju AI & Data Leadership za 2026. godinu, 93,2 odsto ispitanika navelo je „kulturološke izazove“, a ne tehnološka ograničenja, kao glavnu prepreku usvajanju AI-ja.

Analitičari poput Gartnerovog Tabaha vide potencijal automatizacije koju donosi AI kao šansu da se sektori ljudskih resursa pomjere ka strateškijoj ulozi. „Ovo je prilika da se sektori ljudskih resursa konačno rasterete operativnog rada i da istupe kao strateški lideri“, rekao je on, piše CNBC.

Ali Tabah upozorava da je moguć i suprotan scenario. „Ako ljudski resursi u vašoj organizaciji nijesu strateški postavljeni i pretežno su operativna funkcija, biće gurnuti u još operativniju ulogu – postaće automatizovaniji.“

Ipak, važnije pitanje moglo bi biti kako rukovodioci odgovaraju na ljudske posljedice poremećaja radnih mjesta izazvanih AI-jem.

„Kratkoročno očekujem da će visoke izvršne funkcije biti najmanje pogođene… one su najviše zaštićene od AI-ja“, rekao je Tabah. „To ne znači da su oslobođene odgovornosti da znaju kako da uvedu AI ili da vode njegovu primjenu, ali kada je riječ o uticaju na njihove neposredne poslove, biće najviše zaštićene.“

Funkcije u najvišem menadžmentu, međutim, često se ne mogu jednostavno kodifikovati: zadaci poput strateškog prosuđivanja i upravljanja odnosima sa zainteresovanim stranama teže se prepuštaju AI algoritmima.

„Drugi dio odgovora je da izvršni direktori imaju najveću kontrolu nad tim gdje će se osjetiti uticaj AI-ja, pa samim tim imaju i najveću sposobnost da se zaštite od poremećaja“, dodao je Tabah.

Od početka godine, više od 101.000 zaposlenih u tehnološkom sektoru otpušteno je širom svijeta, prema procjenama Layoffs.fyi. Sa više od 20.000 ukinutih radnih mjesta prijavljenih u kompanijama poput Mete i Microsofta u aprilu, analitičari su počeli da ova otpuštanja vide kao najavu onoga što dolazi.

Bain & Company je u četvrtak objavio izvještaj u kojem procjenjuje da bi kompanije koje nude softver kao uslugu — među najpogođenijima novim AI mogućnostima — mogle ostvariti marže od gotovo 100 milijardi dolara „pretvaranjem troškova rada u potrošnju na softver kroz automatizaciju koordinacionog rada“.

„Ne tvrdimo da nema uticaja na radnu snagu. Mislim da samo kažemo da svijetu ne treba još jedan glas koji govori o tome bez konteksta pozitivnih efekata — a to je da se obavlja više posla i da se ljudi oslobađaju da rade druge stvari“, rekao je za CNBC Dejvid Kroford, konsultant za menadžment u Bainu.