Velike razlike u upotrebi AI tehnologija među državama EU – negdje je to još tabu
Iako Evropska unija finansira uvođenje vještačke inteligencije (AI), izrađuje planove spremnosti i donosi smjernice o etičkoj upotrebi, korišćenje AI alata i dalje je neravnomjerno raspoređeno i u pojedinim sredinama čak tabu tema. S obzirom na to da 64 odsto Evropljana smatra da će do 2030. godine AI pismenost biti neophodna, pravi izazov ostaje pretvaranje ambicija u mjerljive rezultate velikih razmjera.
Evropska unija istovremeno nastavlja da ulaže u mjere za podsticanje usvajanja AI tehnologija među pojedincima i kompanijama, izrađuje nove strategije spremnosti i objavljuje različite smjernice o etičkoj upotrebi vještačke inteligencije, piše Juronjuz (Euronews).
Prema istraživanju Eurobarometra o budućim potrebama digitalnog obrazovanja, 64 odsto Evropljana u potpunosti ili djelimično se slaže da će do 2030. godine svi morati da budu AI pismeni.
Od 2021. godine, upotreba AI tehnologija među evropskim kompanijama organski je porasla 12,3 odsto. Gotovo trećina Evropljana, 32,7 odsto, priznaje da je koristila AI alate.
Velike razlike u upotrebi AI tehnologija među državama EU ukazuju na to da, dok je u nekim zemljama korišćenje generativne AI u formalnom obrazovanju i profesionalne svrhe prihvaćeno i čak podsticano, u drugim sredinama ono i dalje predstavlja tabu, što se odražava u izuzetno niskim (i teško vjerovatnim) stopama samoprijavljene upotrebe AI alata.
Ostali AI četbotovi i alati oprezniji su kada je riječ o objavljivanju broja korisnika u EU, ali s obzirom na to da ČetGPT (ChatGPT) kompanije OpenAI drži više od 80,02 odsto tržišnog udjela u Evropi, preostalih 19,8 odsto najvjerovatnije dijele Perpleksiti (Perplexity), Majkrosoft Kopajlot (Microsoft Copilot), Gugl Džeminaj (Google Gemini) i Klod (Claude).
Upotreba generativne AI u formalnom obrazovanju je niska
Manje od jedne desetine, u prosjeku 9,8 odsto Evropljana, priznaje da je 2025. godine koristilo generativnu AI u svrhe formalnog obrazovanja.
Na dnu liste nalaze se Mađarska sa izuzetno niskih (i vrlo nevjerovatnih) 0,62 odsto, zatim Rumunija (3,37 odsto), Poljska (4,59 odsto), Bugarska (5,17 odsto) i Njemačka (6,04 odsto). Lideri u korišćenju AI u obrazovanju su Švedska sa 20,99 odsto, Malta sa 20,22 odsto, Danska sa 17,86 odsto, Španija sa 16,26 odsto i Estonija sa 15,41 odsto.
Prema najnovijem istraživanju Eurobarometra o budućim potrebama digitalnog obrazovanja, 54 odsto Evropljana ima uravnotežen stav i smatra da AI u učionici može donijeti i koristi i rizike, dok manje od četvrtine, 22 odsto, vjeruje da vještačkoj inteligenciji uopšte nije mjesto u učionici.
Iako je EU već objavila etičke smjernice za upotrebu AI u obrazovanju, a dio nastavnika se otvoreno protivi (ili je jednostavno umoran od) sve veće upotrebe AI među učenicima, dva područja zahtijevaju hitnu pažnju.
Prvo, EU mora poboljšati pristup bezbjednim, uzrastu primjerenim AI alatima za učenike, studente i nastavnike, kako bi svi mogli da razvijaju vještine uz odgovarajući nadzor. Ovo je naročito važno u zemljama sa nižim nivoom digitalnih vještina i slabijim pristupom internetu, navodi Juronjuz.
Drugo, nastavnici, zajedno sa ministarstvima obrazovanja država članica, moraju detaljno razmotriti načine na koje AI može pomoći u svakodnevnom radu, posebno u radu sa učenicima sa poteškoćama u učenju i invaliditetom (disleksija, diskalkulija, ADHD, autizam i drugi). Ako se pravilno primijeni, ovo predstavlja veliku priliku za testiranje novih, personalizovanih pristupa i prilagođavanje nastavnih metoda kako bi se postigli najbolji rezultati za nastavnike i učenike.
U poslovne svrhe AI koristi 15,07 odsto Evropljana
Nešto veći procenat, u prosjeku 15,07 odsto Evropljana, priznaje da koristi generativnu AI u poslovne svrhe.
I ovdje su na dnu liste Mađarska (1,31 odsto), Rumunija (5,24 odsto), Italija (8 odsto), Poljska (8,36 odsto) i Bugarska (8,43 odsto). Na vrhu je Malta sa 29,64 odsto, zatim Danska (27,17 odsto), Nizozemska (26,56 odsto), Estonija (25,12 odsto) i Finska (25,11 odsto).
Četvrtina Evropljana koristi generativnu AI u privatne svrhe
Evropljani su, iako ne svi, opušteniji kada je riječ o priznavanju upotrebe generativne AI u privatne svrhe.
Kipar prednjači sa 43,13 odsto, slijede Grčka (40,91 odsto), Estonija (37,47 odsto), Malta (37,20 odsto) i Luksemburg (35,71 odsto). Mađarska je ponovo na dnu liste sa svega 2,12 odsto, a iza nje su Italija (12,81 odsto), Rumunija (14,85 odsto), Poljska (19,13 odsto) i Bugarska (20,15 odsto).
Danska prednjači u primjeni AI među kompanijama
Upotreba makar jedne vrste AI tehnologije među evropskim kompanijama iznosi u prosjeku 19,95 odsto, što predstavlja rast od 12,3 odsto u odnosu na 2021. godinu.
Razlike među državama su značajne: dok nordijske i zemlje Beneluksa prednjače, južna i istočna Evropa ostaju na začelju. Evropske kompanije se takođe znatno razlikuju po nivou zrelosti u primjeni AI – dok su neke već duboko u procesu transformacije ili imaju snažne poslovne procese i temelje upravljanja podacima, druge se i dalje oslanjaju na osnovni pristup, alat po alat.
Danska predvodi sa 42,03 odsto kompanija koje koriste AI alate (+18,14 odsto u odnosu na 2021), slijede Finska sa 37,82 odsto (+22,03), Švedska sa 35,04 odsto (+25,11), Belgija sa 34,54 odsto (+24,22) i Luksemburg sa 33,61 odsto (+20,61).
Na dnu liste su Rumunija sa 5,21 odsto (+3,83), Poljska sa 8,36 odsto (+5,5), Bugarska sa 8,55 odsto (+5,26), Grčka sa 8,93 odsto (+6,32) i Kipar sa 9,27 odsto (+6,68).
Iako su Akcioni plan „AI kontinent” (AI Continent Action Plan) i strategija „Apply AI” koraci u uglavnom dobrom pravcu, EU bi sada trebalo da se usmjeri na detaljne analize sektorske upotrebe AI, poslovnih procesa i stvarne spremnosti za primjenu vještačke inteligencije među različitim tipovima i veličinama kompanija.
Političke strategije često su rezultat suprotstavljenih ideja i ambicija, što se jasno ogleda i u ova dva dokumenta.
Mjerljivi ključni pokazatelji uspjeha (KPI) na nivou država članica, nastavak fokusa isključivo na inicijative velikog obima (bilo da je riječ o obuci za AI ili poboljšanju pristupa računarskoj snazi i podacima), kao i jasno razlikovanje po tipu poslovanja, veličini i nivou AI zrelosti, mogli bi pomoći EU da brže napreduje uz ciljanu podršku – bez rasipanja vremena i novca poreskih obveznika na skupe, a niskoučinkovite projekte.