Šta piše u ugovoru za drugu dionicu auto-puta: Penali od 500 eura za svaki dan kašnjenja

Ugovor o projektovanju i izgradnji druge dionice auto-puta Bar–Boljare, od Mateševa do Andrijevice, otkriva stroge rokove i finansijske kazne predviđene za izvođača radova. Dokument, u koji je portal Bankar imao uvid, pokazuje da se kašnjenja neće tolerisati, pa je čak i za probijanje rokova u dostavljanju programa radova predviđena kazna od 500 eura po danu.

Uz petogodišnji rok izgradnje i penale koji mogu dostići desetine miliona eura, država pokušava da kroz ugovorne mehanizme spriječi probleme koji su pratili realizaciju prve dionice autoputa.

Objavljivanjem ugovora o projektovanju i izgradnji druge dionice auto-puta Bar–Boljare, od Mateševa do Andrijevice, prvi put su javno dostupni svi ključni tehnički i finansijski detalji jednog od najvećih infrastrukturnih projekata u istoriji Crne Gore, vrijednog 693,9 miliona eura bez PDV-a.

Ugovor, koji će naredne sedmice Monteput zaključiti sa kineskim konzorcijumom Power Construction Corporation Of China, Stecol Corporation i Powerchina Chengdu Engineering Corporation, pokazuje da je država u nastavku izgradnje autoputa značajno promijenila pristup upravljanju projektom, uvodeći preciznije rokove, višeslojni sistem kazni i snažnije mehanizme finansijske zaštite nego što je to bio slučaj u prethodnoj fazi.

Ugovor je pripremljen prema međunarodnim FIDIC pravilima, takozvanoj „Žutoj knjizi“, što znači da izvođač preuzima punu odgovornost ne samo za izgradnju već i za projektovanje kompletnog autoputa. Upravo zbog toga najveći dio obaveza definisan je već u ranim fazama projekta, prije nego što počnu glavni građevinski radovi, navodi Bankar.

Izvođač dvije godine ostaje odgovoran za otklanjanje svih eventualnih nedostataka

Prema ugovoru, rok za završetak projektovanja i izgradnje dionice Mateševo–Andrijevica iznosi 60 mjeseci od datuma početka radova, dok je nakon završetka predviđen dodatni period od dvije godine tokom kojeg izvođač ostaje odgovoran za otklanjanje svih eventualnih nedostataka. Time se ukupna ugovorna odgovornost izvođača praktično produžava na sedam godina od početka realizacije projekta.

Za razliku od ranijih infrastrukturnih projekata, ugovor detaljno razlaže dinamiku projektovanja, koje predstavlja jednu od najrizičnijih faza zbog složenog planinskog terena trase. Izvođač je obavezan da geotehnički elaborat i geodetske podloge završi u roku od osam mjeseci, dok se završetak glavnog projekta građevinskih radova očekuje nakon 14 mjeseci, a projektovanje elektromašinskih sistema i sistema napajanja električnom energijom mora biti okončano najkasnije u roku od 18 mjeseci. Svaka od ovih faza tretira se kao takozvani „ključni događaj“, čije kašnjenje automatski povlači finansijske posljedice.

Upravo sistem kazni predstavlja jednu od najuočljivijih razlika u odnosu na prethodne državne infrastrukturne ugovore. Za kašnjenje u realizaciji projektnih faza, ali i za ukupno kašnjenje radova, predviđena je dnevna naknada od 0,03 odsto prihvaćenog ugovornog iznosa. U praksi, to znači da svaki dan probijanja rokova može generisati stotine hiljada eura troška za izvođača, dok ukupni iznos penalizacije ne može preći sedam odsto vrijednosti ugovora, odnosno približno 48 miliona eura.

Ugovor predviđa da čak i administrativna kašnjenja imaju finansijske posljedice, pa se nedostavljanje izmijenjenog programa radova u predviđenom roku kažnjava novčanom kaznom od 500 eura za svaki dan zakašnjenja. Ova klauzula jasno pokazuje namjeru investitora da kontrola projekta obuhvati ne samo fizičku izgradnju, već i planiranje, organizaciju i transparentnost dinamike izvođenja radova.

Finansijska zaštita države dodatno je ojačana obavezom izvođača da dostavi bezuslovnu bankarsku garanciju za dobro izvršenje posla u visini od deset odsto ugovorene vrijednosti, naplativu na prvi poziv. Ugovor predviđa i garantni depozit koji se zadržava kroz privremene situacije, kao i obavezno osiguranje odgovornosti prema trećim licima u minimalnom iznosu od 500 hiljada eura po događaju. Izvođač je dužan da svu projektnu dokumentaciju i radove osigura, dok Evropska banka za obnovu i razvoj (EBRD) zadržava pravo kontrole gradilišta, finansijskih evidencija i kompletne projektne dokumentacije tokom realizacije projekta.

Cijena projekta može se mijenjati

Iako je početna cijena projekta jasno definisana, ugovor ostavlja prostor za njeno prilagođavanje tokom izvođenja radova. Plaćanja izvođaču mogu se korigovati u skladu sa promjenama cijena ključnih inputa poput čelika, cementa, bitumena, agregata, goriva i inflacije, pri čemu se kao referenca koriste zvanični indeksi Monstata. Ovakav mehanizam znači da konačna vrijednost projekta može odstupati od početno ugovorene ukoliko dođe do značajnih promjena na međunarodnim tržištima građevinskih materijala ili energije.

Do 40% radova dostupno domaćim kompanijama

Ugovor prvi put eksplicitno predviđa i veće uključivanje domaće privrede. Izvođaču je dozvoljeno da angažuje podizvođače do 40 odsto ukupne vrijednosti projekta, uz obavezu da, gdje god je to izvodljivo, pruži poštenu i razumnu priliku kompanijama registrovanim u Crnoj Gori da učestvuju u realizaciji radova. Time se otvara mogućnost značajnog angažmana lokalnih građevinskih, transportnih i inženjerskih firmi na projektu koji će trajati najmanje pet godina.

Finansijska konstrukcija projekta značajno se razlikuje od prve dionice autoputa. Izgradnja se djelimično finansira kreditom Evropske banke za obnovu i razvoj u iznosu od 200 miliona eura, dok je dodatnih 150 miliona obezbijeđeno kroz bespovratna sredstva Evropske unije, zbog čega je kompletan tender sproveden prema pravilima i standardima EBRD-a. Takav model finansiranja smanjuje direktno zaduženje države, ali istovremeno uvodi stroži međunarodni nadzor nad realizacijom projekta.

Dionica Mateševo–Andrijevica predstavlja nastavak već izgrađenog autoputa Smokovac–Mateševo i treba da poveže sjeveroistočni dio države, uključujući Andrijevicu, Berane, Rožaje, Plav i Gusinje, sa centralnim regionom i lukom Bar. Upravo zbog toga projekat ima snažnu razvojnu dimenziju, jer obuhvata područje u kojem živi oko 12 odsto stanovništva Crne Gore, ali koje se i dalje smatra najmanje razvijenim dijelom zemlje.