Zašto su Zimske olimpijske igre magnet za mafiju

U ranim jutarnjim satima 8. oktobra Pokrajinska komanda karabinjera u Belunu (Belluno) objavila je saopštenje za javnost u kojem je najavila tri hapšenja, čime je okončana jednogodišnja istraga nazvana „Operacija Reset“.

Dvojica od trojice uhapšenih bila su braća, poznati pripadnici ozloglašene navijačke grupe rimskog fudbalskog kluba Lacija (Lazio), Iridućibili (Irriducibili), navodi se u saopštenju, a hvalili su se i ličnim vezama s bivšim vođom Fabricijom Pišitelijem (Fabrizio Piscitelli), koji je ubijen 2019. godine. Krivična djela zbog kojih su braća uhapšena nijesu počinjena u Rimu, već 400 milja sjevernije, u malom alpskom skijalištu Kortina d’Ampeco (Cortina d’Ampezzo), visoko u Dolomitima, koje će naredne tri sedmice biti domaćin Zimskih olimpijskih igara, piše Gardian (The Guardian).

Braća još čekaju suđenje, ali lokalno državno tužilaštvo tvrdi da su vodili operaciju u tri faze. Prva je bila preuzimanje kontrole nad mrežom distribucije droge u Kortini, druga preuzimanje tri lokalna noćna kluba, a treća iznuđivanje lokalne vlasti kako bi im dodijelila građevinske ugovore za radove povezane s Igrama. Među dokazima za koje tužilaštvo tvrdi da ih posjeduje nalazi se i bilješka na telefonu jednog od braće u kojoj piše: „Želimo područje groblja za garaže, bivšu poslastičarnicu, prilazni put i novu obilaznicu, izgradnju turističkog naselja.“

Podzemne garaže gradila Ndrangheta

Prema podacima Italijanske antmafijaške istražne direkcije DIA (Direzione Investigativa Antimafia), 38 odsto svih protivmafijaških mjera preduzetih u Italiji 2024. godine odnosilo se na građevinski sektor, pri čemu je oko 200 javnih gradilišta istraživano zbog sumnje na infiltraciju organizovanog kriminala. Posljednji veliki događaj održan u Milanu, Svjetska izložba 2015, bio je obilježen korupcijom vezanom za građevinske ugovore. Ekspo (Expo) je koštao 2,6 milijardi eura, a Zimske olimpijske igre sada koštaju više nego duplo.

DIA je parlamentu takođe saopštila da „Zimske olimpijske igre predstavljaju značajan događaj za kriminalne sindikate zainteresovane za sticanje uporišta u postupcima dodjele tendera“. Samo u Lombardiji je 2024. godine izrečeno „50 antimafijaških zabrana“.

Jedna od njih izdata je protiv građevinske firme koja je radila na izgradnji podzemne garaže uključene u „Plan radova za Olimpijske igre Milano-Kortina 2026“, nakon što je utvrđeno da su „direktori firme imali lične i profesionalne odnose s članovima nekoliko klanova Ndranghete“, piše britanski list.

Inicijativa za transparentnost

Ako Italija ima probleme, ima i rješenja. „To je pomalo kružno“, kaže Leonardo Ferrante, član nacionalnog odbora antmafijaške organizacije Libera. „Italija je poznata kao zemlja mafije, ali trebalo bi da bude poznata i kao zemlja antimafijaškog pokreta.“

Liberu je osnovao 1994. godine ulični sveštenik Luđi Ćoti (Luigi Ciotti), s početnim ciljem da prikupi milion potpisa za peticiju kojom bi se omogućila ponovna upotreba imovine oduzete kriminalnim organizacijama. Udružili su se u radikalan program nazvan Open Olympics 26 (Open Olympics 26), s ciljem da postupke javnih nabavki vezane za Igre učine transparentnijim.

Najveći uspjeh Open Olympicsa 26 bio je to što su organizatore Igara obavezali da sve svoje finansijske transakcije objavljuju na jednom javnom portalu, koji se ažurira svakih 45 dana. Zahvaljujući tome zna se da se samo 1,6 milijardi eura troši na samu realizaciju Igara, dok se preostalih 4,12 milijardi odnosi na povezane radove, uključujući nevjerovatnih 2,816 milijardi eura za putne projekte, te da više od polovine projekata neće biti završeno prije kraja Igara, a najkasniji rok završetka je 2033. godina.

„Inicijativa je nastala u jesen 2023, izrasla iz velikog jaza između italijanskog civilnog društva i institucionalnih tijela. Nakon godina pokušaja dijaloga, počeli smo da organizujemo zajednicu i mrežu udruženja koja traže transparentnost i odgovornost“, objašnjava Ferrante. „Sve što se danas zna o Olimpijskim igrama u pogledu podataka direktan je rezultat djelovanja italijanskih građanskih grupa.“

Zahvaljujući njihovom radu, na primjer, poznato je da je 60 odsto od 98 olimpijskih projekata navedenih na portalu sprovedeno bez ikakve procjene uticaja na životnu sredinu.

Dio projekata van portala

„U Italiji imamo snažne zakone o transparentnosti, ali i mnogo izuzetaka, a jedan od tih izuzetaka su Olimpijske i Paraolimpijske igre.“

Ferranteova koleginica Eliza Orlando (Elisa Orlando) dodaje da je to vrlo italijanski problem.

„Vidjeli smo to i kod drugih velikih događaja, poput Svjetske izložbe u Milanu prije 10 godina. Dolazimo u situaciju u kojoj sve postaje vanredno stanje. Moramo isporučiti projekte prije datuma otvaranja događaja, a to dovodi do izuzeća, ne samo od transparentnosti, nego ponekad i od procedura u postupcima javne nabavke. Što su poslovi transparentniji, to su manje privlačni organizovanom kriminalu. Ali taj je uspjeh bio tek djelimičan. Libera se zalagala za veću transparentnost oko podugovaranja, a cijeli jedan segment olimpijskog projekta nalazi se van portala, u rukama privatnih kompanija. Fondacija Milano Kortina (Fondazione Milano Cortina) je crna rupa transparentnosti.“

Tri od posljednjih šest Olimpijskih igara- u Sočiju, Riju i Tokiju, bile su obilježene ogromnim korupcionaškim skandalima. U vrijeme kada je sve manje gradova spremno da ulazi u kandidature zbog javne skepse prema troškovima, projekat Open Olympics predstavlja radikalan korak ka rješavanju nekih od tih dugogodišnjih problema. Tim već sarađuje s organizacijama u Francuskoj kako bi se isti model primijenio uoči Zimskih olimpijskih igara 2030, koje će se održati s druge strane Alpa.

„Rizik kriminalne infiltracije postoji svuda, ne samo u Italiji. Ali ovdje u Italiji imamo alate koji nam omogućavaju da prepoznamo kriminalnu infiltraciju kada se ona dogodi“, kaže Ferrante. „Naš treći cilj je da izgradimo međunarodno građansko nasljeđe. Želimo da stvorimo međunarodni pokret za transparentnost Olimpijskih igara.“