Kako Tramp može da preuzme Grenland u četiri laka koraka

Donald Tramp želi da Sjedinjene Američke Države posjeduju Grenland. Problem je u tome što Grenland već pripada Danskoj, a većina Grenlanđana ne želi da postane dio SAD-a.

Iako ideja da SAD „upadnu“ u glavni grad Grenlanda, Nuuk, i preuzmu kontrolu po venecuelanskom scenariju djeluje fantastično, čak i ako je vojna operacija u Karakasu poslala snažnu poruku o tome na šta su SAD sposobne, postoji jasan put ka tom cilju. A Tramp izgleda da je već dobrim dijelom krenuo tim putem, piše Politiko (Politico).

„Zabrinjavajuće za Evropljane, strategija neodoljivo podsjeća na ekspanzionistički priručnik Vladimira Putina“, piše briselski portal.

Politiko je razgovarao sa devet zvaničnika EU, NATO insajdera, stručnjaka za odbranu i diplomata kako bi razradio moguće scenarije američkog preuzimanja mineralima bogatog i strateški izuzetno važnog arktičkog ostrva.

„Moglo bi biti kao pet helikoptera…ne bi mu trebalo mnogo vojnika“, rekao je jedan danski političar koji je tražio anonimnost kako bi mogao otvoreno da govori. „Ne bi bilo ništa što bi oni [Grenlanđani] mogli da učine.“

Korak 1: Kampanja uticaja za jačanje pokreta za nezavisnost Grenlanda

Gotovo odmah po stupanju na dužnost, Trampova administracija počela je da govori u prilog nezavisnosti Grenlanda, poluautonomne teritorije Kraljevine Danske. Nezavisni Grenland mogao bi da potpisuje sporazume sa SAD-om, dok je u sadašnjem statusu za to potrebna saglasnost Kopenhagena.

Da bi stekli nezavisnost, Grenlanđani bi morali da glasaju na referendumu, a zatim da pregovaraju o sporazumu koji moraju da odobre i Nuuk i Kopenhagen. Prema istraživanju javnog mnjenja iz 2025. godine, 56 odsto Grenlanđana reklo je da bi glasalo za nezavisnost, dok bi 28 odsto bilo protiv.

Amerikanci povezani sa Trampom sprovodili su prikrivene operacije uticaja na Grenlandu, prema izvještajima danskih medija, dok je danska bezbjednosno-obavještajna služba PET upozorila da je teritorija „meta kampanja uticaja raznih vrsta“.

Feliks Karte (Felix Kartte), stručnjak za digitalne politike koji je savjetovao institucije EU i vlade, ukazao je na taktike Moskve u zemljama poput Moldavije, Rumunije i Ukrajine.

„Rusija kombinuje terenske i onlajn taktike“, rekao je. „Na terenu sarađuje sa usklađenim akterima poput ekstremističkih partija, mreža dijaspore ili proruskih oligarha, a zabilježeni su i slučajevi plaćanja ljudi da učestvuju na anti-EU ili antiameričkim protestima.

Istovremeno, gradi velike mreže lažnih naloga i pseudo-medija kako bi pojačala te aktivnosti na internetu i promovisala odabrane kandidate ili stavove. Cilj često nije da se birači ubijede da je proruska opcija bolja, već da se učini većom, glasnijom i popularnijom nego što zaista jeste, stvarajući osjećaj neizbježnosti.“

Na Grenlandu, čini se da SAD primjenjuju barem dio ovih metoda.

Stiven Miler (Stephen Miller), Trampov zamjenik šefa kabineta, rekao je u ponedjeljak za CNN da „niko neće vojno ratovati sa SAD-om oko budućnosti Grenlanda“.

Prošlog mjeseca Tramp je formirao poziciju specijalnog izaslanika za Grenland i na tu funkciju imenovao guvernera Luizijane Džefa Lendrija (Jeff Landry). Otvoreno je rekao da mu je cilj da „Grenland postane dio SAD-a“.

U međuvremenu, potpredsjednik SAD-a Džej-Di Vens (JD Vance) tokom posjete Grenlandu u martu rekao je da će „narod Grenlanda imati pravo na samoopredjeljenje“. Dodao je: „Nadamo se da će izabrati partnerstvo sa Sjedinjenim Državama, jer smo mi jedina država na svijetu koja će poštovati njihovu suverenost i bezbjednost.“

Korak 2: Ponuditi Grenlandu „sladak dogovor“

Ako napori da se ubrza referendum o nezavisnosti Grenlanda uspiju i stanovnici odluče da napuste Dansku, sljedeći korak bio bi njegovo stavljanje pod američki uticaj.

Jedna očigledna opcija bila bi da Grenland postane nova savezna država SAD-a – ideja kojom su se Trampovi bliski saradnici više puta poigravali. Danska premijerka Mete Frederiksen (Mette Frederiksen) bila je primorana da u ponedjeljak izjavi da „SAD nemaju pravo da anektiraju Grenland“, nakon što je Kejti Miler (Katie Miller), supruga Stivena Milera, objavila na društvenim mrežama mapu Grenlanda prekrivenu američkom zastavom i riječju „USKORO“.

Direktna zamjena Danske za SAD uglavnom je neprihvatljiva za većinu stanovništva. Isto istraživanje pokazalo je da se 85 odsto Grenlanđana protivi tome da teritorija postane dio SAD-a, a čak ni članovi pokreta za nezavisnost koji su naklonjeni Trampu nijesu oduševljeni tom idejom.

Ali postoje i druge opcije.

Od maja prošle godine kruže izvještaji da Trampova administracija želi da Grenland potpiše Sporazum o slobodnoj asocijaciji (Compact of Free Association – COFA), poput onih koje SAD imaju sa Mikronezijom, Maršalskim Ostrvima i Palauom. Prema tim sporazumima, SAD obezbjeđuju ključne usluge, zaštitu i slobodnu trgovinu, dok zauzvrat američka vojska može neograničeno da djeluje na njihovoj teritoriji. Ta ideja ponovo je aktuelizovana ove sedmice.

Kuno Fenkер (Kuno Fencker), opozicioni poslanik iz Grenlanda koji podržava nezavisnost i koji je prisustvovao Trampovoj inauguraciji, rekao je da Amerikancima pokušava da objasni: „Ne želimo da budemo kao Portoriko ili bilo koja druga teritorija SAD-a. Ali Sporazum o slobodnoj asocijaciji, bilateralni sporazumi ili neke druge mogućnosti – neka dođu za sto, a Grenlanđani će odlučiti na plebiscitu.“

U poređenju sa sporazumom koji Nuuk ima sa Kopenhagenom, stvari „mogu ići samo nabolje“, rekao je.

Korak 3: Pridobiti Evropu

Evropa, posebno saveznici Danske u Evropskoj uniji, snažno bi se usprotivili svakom pokušaju da se Grenland otcijepi od Kopenhagena. Međutim, američka administracija ima jak adut koji može da iskoristi u tom kontekstu – Ukrajinu.

Kako mirovni pregovori dobijaju na zamahu, Kijev je jasno poručio da svaki dogovor sa Vladimirom Putinom mora biti potkrijepljen ozbiljnim i dugoročnim bezbjednosnim garancijama SAD-a.

Amerikanci su po tom pitanju neodlučni, a u svakom slučaju Kijev je skeptičan, s obzirom na to da su bezbjednosne garancije koje je Ukrajina ranije dobijala i od Rusije i od Zapada u praksi često bile bezvrijedne.

Jedan mogući scenario koji je pomenuo diplomata EU podrazumijevao bi „bezbjednost za bezbjednost“ paket-dogovor, u okviru kojeg bi Evropa dobila čvršće američke garancije za Ukrajinu, zauzvrat prihvatajući širu ulogu SAD-a na Grenlandu.

Iako bi to za Evropu bila gorka pilula, mogla bi biti lakša za gutanje od alternative – iritirati Trampa, koji bi mogao da uzvrati sankcijama, povlačenjem iz mirovnih pregovora ili čak otvorenom podrškom Putinu u pregovorima sa Ukrajinom.

Korak 4: Vojna invazija

Ali šta ako Grenland, ili Danska, čije je „odobrenje“ Nuuku potrebno za otcjepljenje, kažu „ne“ Trampu?

Američko vojno preuzimanje moglo bi se sprovesti bez većih poteškoća.

Tomas Krosbi (Thomas Crosbie), vanredni profesor vojnih operacija na Kraljevskom danskom koledžu za odbranu, kaže da Trampovi stratezi vjerovatno razmatraju više opcija.

„Najzabrinjavajuća bi bila strategija svršenog čina, kakvu često viđamo i analiziramo u vojnim krugovima – jednostavno zauzimanje teritorije, na isti način na koji je Putin pokušao da preuzme djelove Ukrajine kako bi polagao pravo na njih. Tramp bi mogao jednostavno da pošalje trupe u zemlju i saopšti da je to sada američka teritorija. Američka vojska je sposobna da na Grenland dopremi značajne snage, vazdušnim ili pomorskim putem, a zatim da proglasi teritoriju američkom.“

Prema Lin Mortensgordu (Lin Mortensgaard), istraživaču Danskog instituta za međunarodne studije i stručnjaku za bezbjednost Grenlanda, Vašington već ima oko 500 vojnih lica na terenu, uključujući lokalne izvođače, u svemirskoj bazi Pitufik, kao i nešto manje od 10 zaposlenih u konzulatu u Nuuku. Uz to, oko 100 pripadnika Nacionalne garde iz Njujorka sezonski boravi na Grenlandu tokom arktičkog ljeta, pružajući podršku istraživačkim misijama.

Grenland, u međuvremenu, ima veoma ograničene odbrambene kapacitete. Stanovništvo nema teritorijalnu vojsku, dok Zajednička arktička komanda Danske u glavnom gradu raspolaže skromnim i zastarjelim vojnim sredstvima, uglavnom ograničenim na četiri patrolna i mornarička broda, jednu jedinicu sa zapregama pasa, nekoliko helikoptera i jedan pomorski patrolni avion.

Zbog toga bi, ukoliko Tramp aktivira postojeće američko vojno prisustvo ili dopremi specijalne snage, SAD mogle preuzeti kontrolu nad Nuukom „za pola sata ili manje“, kaže Mortensgord.

„Gospodin Tramp izgovara stvari, a onda ih i sprovede“, rekla je danska poslanica u Evropskom parlamentu Stine Bose (Stine Bosse). „Da ste jedan od 60.000 stanovnika Grenlanda, bili biste veoma zabrinuti.“

Svaki upad ne bi imao „nikakav pravni osnov“ prema američkom i međunarodnom pravu, kaže Romen Šifar (Romain Chuffart), direktor Arktičkog instituta sa sjedištem u Vašingtonu, bezbjednosnog think-tanka. Svaka okupacija duža od 60 dana zahtijevala bi i odobrenje američkog Kongresa.

Invazija bi, dodaje on, „značila kraj NATO-a“, a SAD bi „same sebi pucale u nogu i mahale zbogom savezu koji su pomogle da stvore“.

Osim toga, „gubitak povjerenja ključnih saveznika mogao bi dovesti do smanjenja njihove spremnosti da dijele obavještajne podatke sa SAD-om ili do ograničavanja pristupa američkim bazama širom Evrope“, upozorio je Ben Hodžis (Ben Hodges), bivši komandant američkih snaga u Evropi. „Obje posljedice bile bi izuzetno štetne po bezbjednost Amerike.“

NATO bi, u takvom scenariju, bio praktično paralizovan, jer se vojne odluke donose jednoglasno, a SAD su ključni član Alijanse. Ipak, evropski saveznici mogli bi rasporediti trupe na Grenland putem drugih formata, poput britansko-skandinavskih Zajedničkih ekspedicionih snaga ili nordijske petočlane Odbrambene saradnje, navodi Ed Arnold, viši saradnik Kraljevskog instituta za ujedinjene službe.

Za sada, međutim, saveznici u NATO-u ostaju pribrani. „Još smo daleko od tog scenarija“, rekao je jedan visoki diplomata Alijanse. „Mogući su teški pregovori, ali ne vjerujem da smo blizu bilo kakvog nasilnog preuzimanja.“