Godina šokova i velikih dilema: Šta je obilježilo 2025. u Crnoj Gori
Godina 2025. u Crnoj Gori počela je tragedijom koja je potresla društvo, a nastavila se kroz proteste, političke sukobe, rasprave o velikim investicijama i stalnu borbu sa rastućim troškovima života. Uz sve to, vlast je pokušavala da gradi narativ stabilnosti kroz budžet i evropski put, dok je društveno povjerenje ostajalo krhko.
U fokusu javnosti nijesu bile samo brojke, već i pitanja odgovornosti, transparentnosti i kvaliteta upravljanja. A pred kraj godine, jedna lokalna tema, kolektor u Botunu, prerasla je u nacionalni spor, jer je otvorila sve ključne dileme: zdravlje i životna sredina, EU obaveze, troškove i političku odgovornost.
1) Tragedija na Cetinju: bezbjednost kao centralna tema godine
Masovno ubistvo na Cetinju 1. januara obilježilo je početak 2025. i nametnulo bezbjednost kao ključno političko pitanje, uz snažan emotivni i društveni potres. Cetinjanin Aco Martinović je 1. januara pištoljem u nelegalnom posjedu u roku od pola sata na pet lokacija u gradu ubio 13 osoba, uključujući dvoje djece, zatim je izvršio samoubistvo.
2) „Kamo śutra“: studentski protesti i blokade
Studentske akcije i blokade postale su najvidljiviji oblik građanskog pritiska u godini, sa zahtjevima za odgovornost u bezbjednosnom sektoru i jasnom porukom da “poslije Cetinja ništa ne može ostati isto”. „Kamo śutra“ je početkom godine organizovala seriju protesta i blokada tražeći smjenu potpredsjednika Vlade za bezbjednost Alekse Bečića i ministra unutrašnjih poslova Danila Šaranovića zbog, kako su kazali, propusta policije u slučaju masovnog ubistva na Cetinju 1. januara, navodeći da je policija gotovo šest sati tragala za počiniocem Acom Martinovićem, koji je na više lokacija u gradu usmrtio 13 osoba i počinio samoubistvo.
Protesti su trajali do aprila, kada je Kamo śutra objavila da prestaje sa djelovanjem.
3) Budžet za 2025. i veliko zaduženje
Budžet projektovan na oko četiri milijarde eura i odluka koja omogućava zaduženje do 1,4 milijarde izazvali su snažne polemike – između argumenta “stabilnosti” i upozorenja na fiskalne rizike. Budžet je usvojen u februaru, bez prisustva opozicije jer je većina poslanika opozicije bila udaljena iz parlamenta na 15 dana, odlukom predsjednika Skupštine Andrije Mandića. Mandić je tu mjeru izrekao 3. februara zbog, kako je rekao, kontinuirane blokade parlamenta.
Opozicija na čelu sa Demokratskom partijom socijalista (DPS) je od kraja decembra 2024. do marta 2025. sprečavala skupštinska zasijedanja, tražeći da se poništi odluka o razrješenju sutkinje Ustavnog suda Dragane Đuranović, koju smatraju neustavnom.
4) Rekonstrukcija Vlade Milojka Spajića
April je donio rekonstrukciju 44. Vlade, preslagivanje resora i novu raspodjelu uticaja unutar većine – potez koji je javnost čitala prije kao politički dogovor nego kao čisto upravljačko unapređenje. Majda Adžović izabrana je za ministarku javnih radova (novi resor u glomaznoj Vladi), a Admir Šahmanović za ministra energetike i rudarstva.
5) EU integracije: vidljiv pomak, ali “tiša” tema od kriza
Zatvaranje Poglavlja 5 (Javne nabavke) u junu, zatim još pet u decembru (Poglavlje 3 – Pravo osnivanja preduzeća i sloboda pružanja usluga, Poglavlje 4 – Sloboda kretanja kapitala, Poglavlje 6 – Privredno pravo, Poglavlje 11 – Poljoprivreda i ruralni razvoj te Poglavlje 13 – Ribarstvo), potvrdili su da Crna Gora i dalje drži evropski tempo u regionu, iako su domaće krize često potiskivale EU narativ.
6) Sporazumi i investiciona priča sa UAE: polarizacija javnosti
Najave i sporazumi vezani za investicije iz UAE otvorili su jednu od najvećih rasprava godine – od očekivanja ekonomskog buma do straha od netransparentnosti i dugoročnih posljedica po prostor i javni interes. Tokom javne rasprave 15. decembra o ocjeni ustavnosti Zakona o potvrđivanju sporazuma o saradnji u oblasti turizma i razvoja nekretnina između vlada Crne Gore i UAE, u Ustavnom sudu većina stučnjaka je bila saglasna da se ovim Zakonom ulazi u imovinska prava stranaca, te da sud treba da provjeri njegovu ustavnost u tom dijelu. Ustavni sud je najavio da će odluku donijeti nakon analize.
7) Lokalni izbori (Nikšić i Herceg Novi): test snage partija na terenu
Lokalni izbori (održani u aprilu) i postizborna matematika pokazali su da politička scena ostaje fragmentisana, uz složeno formiranje vlasti i trajnu polarizaciju biračkog tijela. Na izborima u Nikšiću Demokratska partija socijalista (DPS) osvojila je pojedinačno najviše mandata (16), ali su vlast formirale partije koje čine vlast na državnom nivou – koalicija Za budučnost Nikšića, Pokret Evropa, Demokrate. U Herceg Novom vlast su ponovo osvojile demokrate sa koalicionim paartnerima.
8) Inflacija i troškovi života: “tiha kriza” svakodnevice
Rast cijena hrane, stanovanja i usluga nastavio je da pritiska standard. I kad nije “udarna vijest”, inflacija je ostala tema koja najdirektnije oblikuje osjećaj životne sigurnosti građana.
9) Tehnološki iskorak na samom kraju godine
Crna Gora je 28. decembra lansirala prvi nacionalni satelit “Luča”, čime je formalno ušla u klub država sa sopstvenim satelitskim kapacitetom – događaj koji je otvorio priču o potencijalu za razvoj inovacija, nauke i novih industrija. Direktor organizacije Montenegro Space Research (MSR) Filip Jovićević istakao je da je Crna Gora tim činom ispisala novo poglavlje svoje tehnološke i naučne istorije.
10) Kraj godine obilježio spor oko kolektora u Botunu: protesti, blokade i politički “čvor”
Tema postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda (kolektora) u Botunu eskalirala je u drugoj polovini godine i posebno u decembru: protesti, najave i realizacije blokada, tvrdnje mještana da “nijesu protiv kolektora, nego protiv lokacije”, te snažna politička dimenzija spora. Vlada je krajem godine usvajala zaključke i mjere vezane za projekat, uključujući najave kontinuiranog monitoringa potencijalnih emisija štetnih gasova, što pokazuje da je slučaj prešao iz lokalnog u državni prioritet. Istovremeno, u javnosti je kolektor postao simbol većeg pitanja: da li se razvoj i EU obaveze mogu gurati bez društvenog konsenzusa.
