Glasovi naučnica: kako se gradi budućnost u kojoj svi pripadaju nauci

Žene i djevojčice, uprkos njihovoj ključnoj ulozi, i dalje su nedovoljno zastupljene u mnogim oblastima osnovnih nauka, naročito na višim stepenima karijere, saopštio je danas UNESCO povodom Međunarodog dana žena i djevojčica u nauci.

UNESCO navodi da svake godine, 11. februara, Međunarodni dan žena i djevojčica u nauci potvrđuje jednostavnu, ali snažnu istinu: nauka napreduje kada je inkluzivna. Ovogodišnja tema glasi: „Sinergija vještačke inteligencije (AI), društvenih nauka, STEM-a i finansija: izgradnja inkluzivnih budućnosti za žene i djevojčice“. Tim povodom, Kancelarija UNESCO-a u Veneciji dala je riječ trima naučnicama koje rade u oblastima osnovnih nauka.

„Njihovi putevi pokazuju kako radoznalost, hrabrost i kreativnost oblikuju naučna otkrića i inspirišu narednu generaciju djevojčica i naučnica na početku karijere da sanjaju velike snove“, navodi se u tekstu objavljenom na sajtu UNESCO-a.

Nauka vođena radoznalošću: izgradnja povjerenja, saradnje i javnog dobra

Dr Sanja Damjanović, fizičarka u GSI Helmholc centru za istraživanje teških jona (GSI Helmholtz Centre for Heavy Ion Research) u Njemačkoj i bivša ministarka nauke Crne Gore, vjeruje da je radoznalost iskra koja gura nauku naprijed.

UNESCO navodi da je njen rad u nuklearnoj fizici visokih energija podstakao proboje u medicini, naprednim materijalima i digitalnim tehnologijama – naročito kroz pokretanje projekta SEEIIST (Međunarodni institut za održive tehnologije na prostoru Jugoistočne Evrope) uz misiju naučne diplomatije. Iskustva u međunarodnim laboratorijama, kao što su Evropska organizacija za nuklearna istraživanja (CERN) i GSI-FAIR, pokazala su joj da nauka napreduje kroz saradnju, povjerenje i akademsku slobodu.

„Van laboratorije, Sanja nauku vidi kao most među državama. Velike istraživačke infrastrukture pružaju neutralan prostor u kojem naučnici različitih pozadina mogu raditi rame uz rame, čak i u vremenima političkih tenzija. Ta vizija ju je odvela u sferu naučne politike, gdje je pomogla uspostavljanje multinacionalnog istraživačkog instituta uz podršku UNESCO-a, osmišljenog da podstakne saradnju, mir i dugoročnu društvenu korist“, piše u tekstu

Njena poruka mladim ženama je da nauka nije samo put ka otkrićima, već i javno dobro.

„Inkluzivan pristup kvalitetnim istraživačkim okruženjima i priznavanje različitih naučnih karijernih putanja jačaju javne politike zasnovane na dokazima i globalnu saradnju“, poručila je Damjanović.

Zaštita života kroz nauku: žene koje vode s uticajem

Profesorica Roberta Apostolska radi u Institutu za zemljotresno inženjerstvo i inženjersku seizmologiju na Univerzitetu Sv. Ćirilo i Metodije u Sjevernoj Makedoniji. Tokom više od tri decenije povezivala je istraživanje, nastavu i saradnju sa nacionalnim i evropskim institucijama, vodeći računa da se naučno znanje pretvori u konkretan, stvarni uticaj. Njenu karijeru oblikovala je snažna posvećenost spašavanju života i jačanju zajednica, navodi UNESCO.

Kretanje kroz visoko tehničku, muški dominantnu oblast, uz istovremeno balansiranje porodičnog života, učvrstilo je njeno uvjerenje da žene nikada ne bi trebalo da biraju između profesionalne ambicije i ličnog ispunjenja. Njen savjet djevojčicama je istovremeno umirujući i osnažujući: nauka nije samo o jednačinama ili laboratorijama – već o radoznalosti, kreativnosti, hrabrosti i želji da se poboljša život ljudi.

Greške i izazovi su, kako dodaje, suštinski dio učenja, a ne znak neuspjeha. Uz mentore, uzore i vjeru u sebe, mlade žene mogu graditi smisleno naučno zvanje koje utiče na svijet daleko izvan same profesije.

Nauka za dobrobit: kreativnost na raskrsnici disciplina

Dr Kristin Nardini (Christine Nardini), istraživačica u Nacionalnom istraživačkom savjetu Italije, spaja eksperimentalnu rigoroznost sa naprednim tehnologijama, kao što su 3D bioprinting (3D bioprinting) i sekvenciranje nukleinskih kisjelina. Podjednako joj je važna i sposobnost da poveže fragmentisana znanja iz različitih disciplina, otkrivajući nove uvide i rješenja.

„Rani susret s različitim kulturama i akademskim okruženjima naučio ju je da kombinuje naučnu strogoću i šire načine razumijevanja svijeta, ostajući otvorena za nove ideje“, piše UNESCO.

Kristin pokazuje da nauka može biti istovremeno napredna i pristupačna, te da inovacije često nastaju na dodiru disciplina. Kada se znanje dijeli i kreativno primjenjuje, ono osnažuje pojedince i zajednice da donose informisane odluke za sopstvenu dobrobit.

Različiti putevi, zajedničke lekcije

UNESCO ističe da kroz svoje različite priče, ove naučnice ističu trajne istine:

Nauka počinje radoznalošću – postavljati pitanja i istraživati nepoznato važnije je od toga da već imamo sve odgovore:

• Saradnja i povjerenje pokreću napredak – nauka napreduje kada se znanje dijeli;
• Svako pripada nauci – pol, porijeklo ili lične okolnosti nikada ne bi smjeli ograničiti doprinos;
• Izazovi grade otpornost – prepreke i sumnje dio su učenja i sazrijevanja;
• Nauka služi javnom dobru – bilo da štiti živote, unapređuje zdravlje ili informiše politike, nauka ima odgovornost prema društvu;
• Uticaj ima mnogo oblika – istraživanje, inovacije, javne politike i liderstvo oblikuju budućnost nauke.

Pogled unaprijed: izgradnja inkluzivnih budućnosti u nauci

Kako se nauka sve više ukršta sa vještačkom inteligencijom i drugim transformativnim tehnologijama, inkluzivni naučni ekosistemi postaju važniji nego ikad.

„Putevi Sanje, Roberte i Kristin osvjetljavaju budućnost koju treba da gradimo: onu u kojoj se radoznalost njeguje od ranog djetinjstva, u kojoj saradnja i povjerenje vode ka naučnom napretku i u kojoj su djevojčice i žene osnažene da vode s uticajem“, navodi UNESCO.

Kako dodaje, na ovaj Međunarodni dan žena i djevojčica u nauci potvrđuje se zajedničku odgovornost: da se stvaraju podsticajna okruženja, podržavajuće politike i vidljivi uzore koji inspirišu samopouzdanje i ambiciju.

„Ulaganjem u obrazovanje djevojčica, podrškom naučnicama na početku karijere i vrednovanjem različitih puteva u nauci, postavljamo temelje budućnosti u kojoj inkluzivna i inovativna nauka koristi cijelom čovječanstvu. Kada žene i djevojčice napreduju u nauci, inkluzivne budućnosti nijesu samo moguće – one su neizbježne, i za nauku i za čovječanstvo“, zaključuje UNESCO.