Forbes lista 250 osoba koje su same stvorile bogatstvo: Iz najtežih uslova stigli do vrha
Upornost. Radna etika. Otpornost. Američki san izgrađen je na smjeloj ideji da svako može da stigne do vrha. Svako dijete u osnovnoj školi odrasta s uvjerenjem da svako može postati predsjednik Sjedinjenih Američkih Država. Ili hip-hop megazvijezda. Ili milijarder koji putuje u svemir. Ta ideja stara je koliko i sama država. I svjesno stoji u suprotnosti s klasno podijeljenom Evropom, gdje su nečije šanse često bile određene rođenjem.
Ovaj ideal oduvijek je imao svoje heroje. Od Aleksandera Hamiltona (Alexander Hamilton), siročeta i imigranta koji je oblikovao prvi finansijski sistem Amerike, do Endrjua Karnegija (Andrew Carnegie), koji je od rada u tekstilnoj fabrici kao tinejdžer izgradio ogromno čelično carstvo. Od 1917. godine, to je glavna tema ovog izdanja. Zato, u čast 250-godišnjice Amerike, smatramo da smo posebno kvalifikovani da rangiramo 250 najvećih živih Amerikanaca koji su sami izgradili svoj uspjeh.
Da bismo identifikovali ove revolucionare, prvo smo pretražili arhivu Forbesa, staru 109 godina, u potrazi za klasičnim pričama o preduzetničkom kapitalizmu. Zatim smo pitali naše sadašnje reportere za njihove predloge. Koristili smo i vještačku inteligenciju, pokrećući stotine upita kroz ČetGPT (ChatGPT) i Džeminaj (Gemini). Iako smo veliki naglasak stavili na milijardere koji su se uzdigli iz siromaštva, uključili smo i naučnike, sudije Vrhovnog suda i druge čije se „bogatstvo“ mjeri uticajem i značajem, a ne samo novcem.
Zatim smo imena proslijedili panelu stručnih sudija: Deanđeli Burns-Volas (DeAngela Burns-Wallace), Kitu Danliviju (Keith Dunleavy), Riču Kalgardu (Rich Karlgaard), Stivenu Klinskom (Steven Klinsky), Džimu Mekelviju (Jim McKelvey) i Rajanu Ripelu (Ryan Rippel).
Neprocjenjiv resurs bio je Forbesov „Self-Made Score“, rang od 1 do 10 koji mjeri „pređeni put“ svake osobe. Razlikuje one koji su krenuli od nule od onih koji su imali veliku početnu prednost. Samo oni s ocjenom devet ili 10 ušli su na listu. Konačni rang uzima u obzir finansijski uspjeh, savladane prepreke i trajni uticaj.
FORBES 250
Najveći Amerikanci koji su sami uspjeli (prvih 25)
1. Opra Vinfri (Oprah Winfrey), 72
Rođena od majke tinejdžerke, Vinfri je odrasla na ruralnoj farmi u Misisipiju bez vodovodnih cijevi u kući. Sa devet godina silovao je rođak. Sa 14 je rodila sina, koji je ubrzo preminuo. Zahvaljujući federalnom programu, pohađala je bogatu prigradsku školu gdje je otkrila talenat za javni govor i debatovanje. To joj je donijelo honorarni posao na radiju, a kasnije i stipendiju za Univerzitet Tenesi Stejt (Tennessee State University). Godine 1984. preuzela je jutarnji talk show u Čikagu i pretvorila ga u nacionalni medijski brend.
2. Herold Hem (Harold Hamm), 80
Trinaesto dijete zakupaca zemlje iz Oklahome. Hemovo najranije sjećanje je branje paradajza sa bosim nogama. Kasnije je pokrenuo sopstvenu transportnu kompaniju koja je prevozila vodu do naftnih polja i nazad. On je 1971. podigao kredit za bušenje prve bušotine. Kao pionir frekinga pomogao je da SAD postanu najveći proizvođač nafte u svijetu.
3. Dejvid Stjuard (David Steward), 74
Njegov otac radio je kao mehaničar, domar i sakupljač smeća da bi izdržavao osmoro djece. Odrastajući u segregiranom Misuriju, Stjuard je kao tinejdžer bio dio grupe koja se borila za ukidanje segregacije u lokalnim bazenima. Ušao je u srednjoškolski košarkaški tim i dobio stipendiju za fakultet. Čak i nakon što je koosnovao World Wide Technology, jednu od najvećih IT kompanija u svijetu, ponekad nije primao platu. Jednom je gledao kako mu oduzimaju automobil zbog neplaćenih dugova.
4. Tomas Peterfi (Thomas Peterffy), 81
Dvadesetjednogodišnji Peterfi stigao je 1965. na aerodrom Džon F. Kenedi (John F. Kennedy) gotovo bez novca nakon bjekstva iz komunističke Mađarske, nadajući se da će živjeti sa ocem. Odbijen i sa samo 100 dolara, zaposlio se kao programer i na kraju uštedio dovoljno da kupi mjesto na Američkoj berzi. Kasnije je bio pionir automatizovanog digitalnog trgovanja kroz svoju firmu Interactive Brokers.
5. Lebron Džejms (LeBron James), 41
Njegova majka tinejdžerka borila se da pronađe stabilan posao i dom, zbog čega se selio desetak puta za tri godine. Sa devet godina, rođen u Akronu, bez oca, preselio se kod porodice lokalnog trenera američkog fudbala, koji ga je upoznao sa košarkom. Draftovan 2003. direktno iz srednje škole, postao je prvi aktivni NBA igrač koji je postao milijarder.
6. Jan Kum (Jan Koum), 50
Nakon što je sa 16 godina emigrirao iz Ukrajine u Mauntin Vju u Kaliforniji, Kum i njegova majka živjeli su u malom stanu uz državnu pomoć. U istoj zgradi gdje je nekada čekao u redu za bonove za hranu, potpisao je ugovor o prodaji WhatsApp-a, koji je koosnovao, kompaniji Meta.
7. Doli Parton (Dolly Parton), 80
Pjevačica kantri muzike odrasla je „u krajnjem siromaštvu“ sa svojih 11 braće i sestara u kolibi u Tenesiju bez vode i struje. Preselila se u Nešvil nakon srednje škole i pisala pjesme koje su dospjele u top 10 za izvođače poput Kiti Vels (Kitty Wells) i Henka Vilijamsa (Hank Williams), prije nego što je i sama postala zvijezda.
8. Bil Klinton (Bill Clinton), 79
Klinton, čiji je otac umro prije njegovog rođenja, od malih nogu je bio odlučan da postane predsjednik SAD uprkos odrastanju u siromaštvu i nasilnom okruženju. Kasnije je dobio stipendiju za Univerzitet Džordžtaun, osvojio prestižnu Rouds stipendiju i studirao pravo na Jejlu. Bio je profesor prava prije nego što je izabran za državnog tužioca Arkanzasa, zatim guvernera, a potom i 42. predsjednika SAD.
9. Dajan Hendriks (Diane Hendricks), 79
Hendriks je postala majka kao tinejdžerka sa 17 godina, zbog čega je napustila školu. Radila je kao Plejboj zečica da bi izdržavala dijete prije nego što je upoznala svog drugog supruga, Kena. Zajedno su osnovali ABC Supply, jednu od najvećih kompanija za građevinski materijal u svijetu. Vodili su je do 2007, kada je on preminuo nakon pada kroz krov koji je obilazio.
10. Džej Di Vens (J.D. Vance), 41
Odrastao u industrijskom regionu Ohaja, Vens se suočavao sa finansijskim problemima i porodičnom nestabilnošću zbog odsutnog oca i majčine zavisnosti od droge. Odgajila ga je baka, koja je posjedovala 19 pištolja i pružala strogu ljubav. Služio je u ratu u Iraku kao marinac, zatim stekao diplomu prava na Jejlu i postao investitor. Njegovi memoari Hillbilly Elegy privukli su nacionalnu pažnju, a 2022. izabran je u Senat, da bi 2025. postao potpredsjednik SAD.
11. Leri Elison (Larry Ellison), 81
Elisonova neudata majka, koja je imala 19 godina, dala ga je na usvajanje kada je imao devet mjeseci, nakon što je obolio od upale pluća. Odrastao je kod rođaka, koji su tokom Velike depresije izgubili posao sa nekretninama i potom skromno živjeli od posla revizora u javnom stambenom sektoru. Kasnije je dva puta napustio fakultet prije nego što je postao tehnološki magnat.
12. Džordž Soros (George Soros), 95
Kao dijete preživio je nacističku okupaciju Mađarske i sam finansirao svoje školovanje na London School of Economics. Radio je kao nosač prtljaga na željeznici i konobar, na putu da postane jedan od najuticajnijih finansijera u svijetu.
13. Donald Friz (Donald Friese), 85
Ostao je bez roditelja kao dijete, a već sa 12 godina radio je na farmi mliječnih proizvoda prije nego što se prijavio u vojsku. Nakon trogodišnje službe, preselio se u Kaliforniju sa 125 dolara i dobio posao u skladištu kompanije C.R. Lorens, koju je kasnije preuzeo i potom prodao za 1,3 milijarde dolara u gotovini 2015. godine.
14. Dejvid Valentas (David Walentas), 87
Kao djeca koja su radila na farmi, on i njegov brat bili su „negdje između siročadi i ugovornih slugu“.
15. Hauard Šulc (Howard Schultz), 72
Šulc je odrastao u socijalnim stanovima u Bruklinu. Kada je imao sedam godina, njegov otac, dostavljač platnenih pelena, povredio se na poslu. Nije imao ni osiguranje ni platu. Kao prvi u porodici koji je završio fakultet, Šulc je studirao na Nortern Mičigen univerzitetu uz fudbalsku stipendiju. Pridružio se maloj kompaniji Starbaks 1980-ih. Ostalo je istorija.
16. Klarens Tomas (Clarence Thomas), 77
Njegov otac napustio je porodicu dok je bio veoma mali. Majka je poslala Tomasa, tada sedmogodišnjaka, i njegovog mlađeg brata Majersa (Myers) da žive kod bake i djeda u Savani. To im je donijelo veću stabilnost, ali ne i vodu u kući. Obrazovan u segregiranoj katoličkoj školi, kasnije je završio pravni fakultet Jejl i 1991. postao sudija Vrhovnog suda SAD.
17. Bob Parsons, 75
Dijete strastvenih kockara, Parsons je odrastao „siromašan kao crkveni miš“ u centru Baltimora. Škola mu nije bila utočište, pošto je pao peti razred i zamalo nije završio srednju školu. Prijavio se u marince i 1969. je poslat u Vijetnam. Vratio se sa posttraumatskim stresnim poremećajem, ali i sa fokusom. Sam je naučio programiranje i pokrenuo nekoliko firmi, uključujući hosting kompaniju GoDaddy.com. Kasnije je prodao investitorima, među kojima je i KKR.
18. Džej Zi (Jay-Z), 56
Odrastao u ozloglašenim socijalnim blokovima Marcy u Bruklinu, Džej-Zi je bio diler droge prije nego što je postao muzičar. Koosnovao je sopstvenu muzičku izdavačku kuću kada niko nije želio da mu ponudi ugovor za njegov debitantski album.
19. Sonja Sotomajor (Sonia Sotomayor), 71
Sotomajor je odrasla u socijalnom naselju u Bronksu. Dijagnostikovan joj je juvenilni dijabetes sa sedam godina. Otac joj je umro kada je imala devet. Nakon katoličkog školovanja, upisala je Prinston, gdje je lako dobila finansijsku pomoć jer njena porodica nije imala ni bankovni račun. Postala je sudija Vrhovnog suda 2009.
20. Dr. Dre, 61
Kao dijete kosio je travu da bi kupio patike. „Radio sam šta sam morao“.
21. Šahid Kan (Shahid Khan), 75
Imigrant iz Pakistana stigao je sa 500 dolara u džepu i radio noću kao perač sudova dok je studirao na Univerzitetu Ilinois. Kasnije je dizajnirao jednodjelni branik za kamione, koji je postao osnova njegovog bogatstva od 15 milijardi dolara.
22. Denis Vašington (Dennis Washington), 91
Najbogatiji građanin Montane preživio je dječju paralizu. Živio je u državnim stanovima tokom Drugog svjetskog rata i kao dijete čistio cipele da bi zaradio džeparac.
23. Medžik Džonson (Magic Johnson), 66
NBA zvijezda odrasla je u radničkoj porodici sa devetoro braće i sestara u trosobnom stanu. Povukao se iz NBA lige 1991. nakon što mu je dijagnostikovan HIV. Gotovo cijelo njegovo bogatstvo potiče iz poslovnih poduhvata nakon košarkaške karijere.
24. Džon Pol Dedžorija (John Paul DeJoria), 81
Koosnivač kompanije za njegu kose John Paul Mitchell Systems i luksuzne tekila kompanije Patrón Spirits Company, Dedžorija je proveo dio djetinjstva u hraniteljskim porodicama. Dva puta je bio beskućnik, živio je u svom automobilu.
25. Tajler Peri (Tyler Perry), 56
Nekada beskućnik, „siromašan kao crkveni miš“, producent i reditelj suočavao se sa više od samog siromaštva tokom odrastanja u Nju Orleansu. Opisuje detinjstvo uz nasilnog čovjeka za koga je kasnije saznao da mu nije otac. Inspirisan da piše kako bi se izborio sa stresom, napustio je srednju školu i počeo da izvodi svoje drame u malim pozorištima.
Cjelokupna lista dostupna je na sajtu Forbes.com.
Jessica Jacolbe, Chase Peterson-Withorn, Forbes
Forbes 250 the greatest living self made Americans