CT skeniranje otkriva skrivene bolesti egipatskih mumija starih 2.300 godina
Prilikom CT pregleda, radiolozi sa Univerziteta Južne Kalifornije uočili su kolabirani lumbalni pršljen i polomljena rebra. Zavirivanje u tijelo pomoću kompjuterizovane tomografije često pruža dokaze o takvim oboljenjima. Ali ne kod pacijenta poput ovog: mumije stare više od 2.300 godina.
Naučnici su obavili skeniranje cijelih tijela dvije drevne egipatske mumije. Koristili su najsavremeniji skener, koji je otkrio izuzetno precizne detalje o zdravlju dvojice muškaraca, obojice sveštenika. Nes-Min – za koga istraživači vjeruju da je bio u četrdesetim godinama kada je preminuo oko 330. godine prije nove ere – bio je onaj sa problemima sa leđima, vjerovatno usljed starenja. Skenovi Nes-Hora, koji je umro u šezdesetim godinama oko 190. godine prije nove ere, pokazali su probleme sa zubima i ozbiljno oštećen kuk, što bi mu otežavalo hodanje bez pomoći.
Medicinske dijagnoze milenijumima kasnije
Iako su njih dvojica bili podvrgnuti skeniranju još devedesetih godina, napredak u tehnologiji sada omogućava snimke visoke rezolucije. Oni otkrivaju ranije nepoznate detalje i pružaju jasniju sliku o zdravlju i životnim iskustvima sveštenika.
Nes-Min je, na primjer, vjerovatno redovno trpio bolove zbog lošeg stanja kičme, prema riječima Samer Deker (Summer Decker), šefice 3D snimanja u okviru Keck Medicine pri Univerzitetu Južne Kalifornije, koja je nadgledala skeniranje mumija i analizu vizualizacije. Moguće je i da je tražio liječenje za to stanje.
„Zapravo vidimo ono za šta mislimo da bi mogli biti tragovi alata ili neke vrste otvora koji nijesu nužno prirodni“, rekla je Deker. „Trenutno to pokušavamo da istražimo, ali pretpostavljamo da bi to mogla biti neka vrsta rane hirurške intervencije.“
Nes-Min i Nes-Hor biće izloženi na izložbi Mummies of the World, u Naučnom centru Kalifornija u Los Anđelesu do 7. septembra. Izložba istražuje kako naučno proučavanje mumija pruža uvid u drevne živote i kulture, istovremeno naglašavajući na koji način moderna tehnologija otkriva tajne skrivene vjekovima. Ili, u ovom slučaju, milenijumima.
„Mumije su dugo bile misterija“, izjavila je Dajan Perlov (Diane Perlov), antropološkinja i viša potpredsjednica za specijalne projekte u Naučnom centru Kalifornija. „Vidjeti ispod površine i otkriti konkretna životna iskustva pojedinaca izuzetno je uzbudljivo.“
CT skener sa 320 slojeva
Skeneri za kompjuterizovanu tomografiju koriste rotirajuće rendgenske zrake i računare za stvaranje višestrukih presječnih snimaka. To omogućava medicinskim stručnjacima da „sijeku“ tijelo sloj po sloj i procijene povrede, bolesti i degenerativne promjene bez hirurškog zahvata. Istraživači iz Keck Medicine pri Univerzitetu Južne Kalifornije pregledali su dvojicu sveštenika, umotane u potamnjele lanene povoje, pomoću 3D skenera koji je proizveo 320 snimaka-presjeka.
„To nam omogućava da dobijemo zaista fine detalje, poput presjeka debljine 0,5 milimetara“, rekla je Deker.
Mumije su ostale u donjim polovinama svojih sarkofaga dok su prolazile kroz CT skener na pokretnim ležajevima koji su klizili kroz prstenastu cijev poznatu kao gantri. Tim je potom koristio dobijene snimke kako bi napravio trodimenzionalne digitalne modele muškaraca. Oni su izloženi zajedno sa mumijama u Naučnom centru. Takođe su prikazane reprodukcije u prirodnoj veličini njihovih kičmi, lobanja, kukova i drugih djelova tijela.
CT skeniranje tokom 2024. više od 200 mumija starijih od Nes-Mina i Nes-Hora otkrilo je dokaze o srčanim oboljenjima i moždanom udaru.
Etička pitanja skeniranja mrtvih
Ipak, iako moderna tehnologija snimanja pruža fascinantne uvide u davno preminule, čak i takozvane neinvazivne tehnologije poput CT skenera mogu biti invazivne na svoj način, upozorava profesorka Kristina Rigs (Christina Riggs), istoričarka kulturnog nasljeđa i muzejske prakse na Univerzitetu Duram u Engleskoj.
„Drevne egipatske sahrane i umotana, balzamovana tijela koja se svode na termin ‘mumija’, zasnivale su se na svetim obredima i materijalima, sprovođenim u tajnosti, koji su naglašavali božanske i vječne osobine preminulih i stvarali skriveno, sveto mjesto u kojem se njihova ciklična regeneracija mogla ponavljati“, navela je Rigs u imejlu.
Ne postoji „neinvazivna“ tehnologija niti potpuno respektabilan muzejski prikaz mrtvih, dodala je, ukoliko uzmemo u obzir šta su drevna egipatska vjerovanja nastojala da obezbijede preminulima.
Ipak, uprkos takvim etičkim dilemama, mnogi i dalje vide vrijednost u saznanjima koja ovakvi alati mogu pružiti. „Ova moderna naučna tehnologija“, rekla je Perlov iz Naučnog centra Kalifornije, „nudi nam moćan prozor u svijet drevnih ljudi i prošlih civilizacija koji bi inače mogao biti izgubljen“.
Leslie Katz, saradnica Forbesa
CT Scans Reveal Hidden Ailments Of 2,300-Year-Old Egyptian Mummies