Suosnivač Palantira ulaže milione u uzgoj 30.000 majmuna

Investiciona kompanija 8VC, koju je osnovao milijarder Džo Lonsdejl (Joe Lonsdale), uložila je novac u startap za testiranje na životinjama, koji je osnovao bivši operativni direktor kompanije kažnjene najvećom novčanom kaznom u istoriji SAD-a zbog kršenja Zakona o dobrobiti životinja.

Kompanija Safer Human Medicine (SHM), koju je 2023. godine osnovao Džim Harknes (Jim Harkness), dugogodišnji stručnjak u oblasti istraživanja na životinjama, planira da uzgoji oko 30.000 majmuna koji će se koristiti u medicinskim istraživanjima.

SHM je do sada prikupio 28 miliona dolara, od čega je Lonsdejlova kompanija 8VC uložila 20 miliona dolara 2023. godine, prema navodima više izvora upoznatih sa transakcijom.

Iako 8VC ne navodi SHM među kompanijama u svom investicionom portfoliju na zvaničnom sajtu, Lonsdejl je u maju, gostujući u podkastu Džeka Altmena (Jack Altman), otkrio da je investirao u tu kompaniju.

„Da li biste radije spasili svog brata ili sestru, ili majmuna?“, upitao je Lonsdejl tokom razgovora o poslovanju SHM-a.

„To nije zlo… To je u korist ljudi.“

Prošlog četvrtka 8VC je prvi put pisao o kompaniji SHM na svom nalogu na društvenoj mreži X, a Lonsdejl je reagovao emotikonima majmuna i američke zastave.

Osnivač ranije radio u kompaniji kažnjenoj zbog zlostavljanja pasa

Prije osnivanja SHM-a, Harknes je tri godine bio operativni direktor kompanije Envigo, dobavljača životinja za naučna istraživanja.

Kompaniju je napustio u oktobru 2022. godine, nedugo nakon što je Envigo pristao da zatvori svoj objekat za uzgoj pasa rase bigl u Kamberlendu, u američkoj saveznoj državi Virdžiniji.

Američko Ministarstvo pravde, koje je podnijelo tužbu protiv kompanije, utvrdilo je da su u tom objektu postojali neadekvatna veterinarska njega, nehigijenski uslovi, neuhranjenost životinja i visoka stopa uginuća štenaca.

Nadležni organi oduzeli su više od 4.000 biglova, koji su kasnije ponuđeni za udomljavanje.

Dvije godine kasnije, matična kompanija Enviga, Inotiv, saopštila je da je priznala krivicu i platila rekordnih 35 miliona dolara na ime novčanih kazni i drugih poravnanja.

Kompanija je navela i da je rad objekta za uzgoj biglova u Virdžiniji obustavljen u septembru 2022. godine.

Harknes, protiv kojeg nikada nije podignuta optužnica, odbio je da komentariše ove navode.

Lonsdejl nije odgovorio na zahtjeve za komentar o Harknesovoj profesionalnoj prošlosti.

Plan za uzgoj 30.000 majmuna izazvao otpor stanovnika

Nakon odlaska iz Enviga, Harknes je počeo da predstavlja investitorima ideju o osnivanju kompanije za uzgoj primata namijenjenih istraživanjima.

Razmatrao je više od deset lokacija prije nego što se odlučio za Bejnbridž (Bainbridge), gradić u Džordžiji sa svega 15.000 stanovnika, nedaleko od granice sa Floridom.

U decembru 2023. godine lokalni zvaničnici odobrili su izuzetno povoljan paket podsticaja, koji je uključivao mogućnost izdavanja obveznica u vrijednosti do 300 miliona dolara, oko 81 hektar zemljišta i desetogodišnje oslobađanje od poreza na nepokretnosti.

Zauzvrat, SHM je obećao ulaganje od 270 miliona dolara u lokalnu ekonomiju i otvaranje oko 263 radna mjesta.

U pismu upućenom stanovnicima Bejnbridža 2024. godine kompanija je prikazala i ilustraciju unutrašnjeg prostora za igru majmuna, sa igračkama, drvetom i velikim prozorima.

Međutim, dogovor je ubrzo počeo da se raspada.

Lokalni stanovnici organizovali su proteste protiv planiranog ogromnog objekta, uz podršku organizacije za zaštitu životinja PETA.

U februaru 2024. godine lokalna razvojna agencija izglasala je povlačenje iz sporazuma.

SHM je potom tužio agenciju i lokalni okrug pred saveznim sudom u Džordžiji, tvrdeći da je razvojna agencija prekršila pravno obavezujući ugovor.

Sudski postupak još traje.

SHM još nije vlasnik zemljišta, a planirani objekat u Bejnbridžu nije počeo da radi.

Kompanija je odbila da komentariše aktuelni sudski spor i napredak projekta.

U međuvremenu se okrenula drugim lokacijama.

Početkom 2025. godine SHM je objavio da je kupio postojeći objekat u gradu Label (LaBelle), na Floridi, kako bi ubrzao aktivnosti smještaja i karantina majmuna i istovremeno podržao budući objekat u Bejnbridžu.

Kompanija je u objekat na Floridi uložila milione dolara, već je obezbijedila klijente i započela poslovanje.

„Americi je potrebno pouzdano domaće snabdijevanje primatima za istraživanja kako bismo ubrzali razvoj ljekova za našu djecu“, izjavio je za Forbes 44-godišnji Lonsdejl.

„Treba da razvijamo djelotvorne alternative gdje god je to moguće i da insistiramo na strogim etičkim standardima brige o životinjama, koji se zaista mogu obezbijediti samo na domaćoj teritoriji ili teritoriji savezničkih država, gdje je human odnos prema životinjama zakonski zaštićen i pod nadzorom.“

Milijarder koji želi da „popravi pokvareni svijet“

Lonsdejl, čija se imovina procjenjuje na 3,8 milijardi dolara, jedan je od osnivača tehnološkog giganta Palantir, zajedno sa Piterom Tilom (Peter Thiel) i Aleksom Karpom (Alex Karp).

Kompaniju 8VC osnovao je 2015. godine.

Sa ciljem da pomogne u popravljanju „pokvarenog svijeta“, 8VC danas upravlja imovinom vrijednom 13 milijardi dolara.

Među njenim investicijama nalaze se kompanije Anduril, Cognition i Quince.

Lonsdejl je 2018. godine bio i jedan od osnivača instituta Cicero, konzervativnog istraživačkog centra koji zagovara politike naklonjene preduzetnicima u oblastima stanovanja, zdravstva i drugim sektorima.

Da li se testiranje ljekova na životinjama može zamijeniti tehnologijom?

Decenijama su istraživanja na životinjama bila zakonski obavezna za sve ljekove.

Američka Uprava za hranu i ljekove (FDA) ublažila je taj zahtjev 2023. godine, omogućavajući farmaceutskim kompanijama da životinjske modele zamijene tehnologijama poput računarskog modeliranja i takozvanih organa na čipu.

Riječ je o tehnologiji koja može da oponaša način na koji ljekovi utiču na funkcionisanje ljudskih organa.

Zagovornici prava životinja pozdravili su tu promjenu, dok su startapovi počeli da predstavljaju nove pristupe istraživanju.

Ipak, farmaceutske kompanije se i dalje u velikoj mjeri oslanjaju na životinje u istraživanjima, posebno kada je riječ o složenim ljekovima.

„Morate biti u mogućnosti da procjenjujete efekte u cjelovitom fiziološkom sistemu koji je što sličniji ljudskom organizmu“, kaže Kenet Ramos (Kenneth Ramos), profesor medicinskih nauka na Univerzitetu Teksas A&M.

„Preskakanje važnih koraka u procjenama bezbjednosti i efikasnosti nikada neće biti dobro za društvo.“

Majmuni, koji sa ljudima dijele više od 90 odsto DNK i žive duže od glodara, pokazali su se kao izuzetno važni za testiranje ljekova i terapija namijenjenih ljudima.

Korišćeni su tokom razvoja vakcine protiv kovida-19, kao i u istraživanjima naprednih genskih terapija i metaboličkih poremećaja.

Nestašica majmuna povećala cijene na 20.000 dolara po životinji

Međutim, ponuda majmuna za istraživanja veoma je ograničena.

Tokom pandemije 2020. godine Kina je zabranila izvoz primata koji nijesu ljudi.

Ta zemlja je prethodnih godina bila izvor oko 60 odsto majmuna korišćenih u biomedicinskim istraživanjima u SAD-u.

Laboratorije širom svijeta potom su se okrenule Kambodži.

Rastuća potražnja dovela je do velikog povećanja cijena, koje su, prema izvještajima, dostizale i 20.000 dolara po životinji, u poređenju sa oko 3.000 dolara samo nekoliko godina ranije.

Zatim je 2022. godine američko Ministarstvo pravde podiglo optužnicu protiv mreže za ilegalno krijumčarenje majmuna sa sjedištem u Kambodži, čime je i taj izvor snabdijevanja ozbiljno ograničen.

Prema podacima američkih Centara za kontrolu i prevenciju bolesti (CDC), oko 80 odsto dugorepih makakija uvezenih u SAD prošle godine poticalo je sa Mauricijusa i iz Vijetnama.

Kineska zabrana izvoza primata i dalje je na snazi.

„Primate nazivamo rijetkim zemnim mineralima biotehnologije, jer je njihova dostupnost postala toliko ograničena da američki istraživači imaju velike probleme da obavljaju svoj posao“, kaže Harknes iz SHM-a.

Poređenje nije slučajno: Kina kontroliše snabdijevanje rijetkim zemnim mineralima, što je postalo pitanje nacionalne bezbjednosti u SAD-u.

„Naš fokus je isključivo na uzgoju primata i lancu snabdijevanja. Smatramo da je to trenutno najkritičnija komponenta razvoja ljekova“, dodaje Harknes.

Od Neuralinka do genetski modifikovanih vojnih pasa

Lonsdejl nije jedini milijarder koji je podržao kontroverzne poduhvate povezane sa testiranjem ili kloniranjem životinja.

Ilon Mask (Elon Musk) bio je jedan od osnivača startapa Neuralink, koji razvija interfejse između mozga i računara.

Ta kompanija se prije nekoliko godina našla pod lupom javnosti zbog korišćenja primata u istraživanjima.

Neuralink nije odmah odgovorio na zahtjev za komentar.

Prošle sedmice milijarder Ben Lam (Ben Lamm), iz kompanije Colossal Biosciences, najavio je novi projekat pod nazivom Warhound, u saradnji sa kompanijom Anduril, Palmera Lakija (Palmer Luckey).

Cilj projekta je uzgoj nove generacije genetski modifikovanih vojnih pasa za američku vojsku.

Organizacija PETA kritikovala je i tu ideju.

Njena portparolka Kolin O’Brajen (Colleen O’Brien) ocijenila je da je riječ o „zapanjujuće zastarjeloj ideji u trenutku kada druge agencije postepeno odustaju od korišćenja pasa i okreću se robotici“.

Lonsdejl, međutim, ne pridaje značaj mišljenjima kritičara.

„Liderstvo znači imati hrabrosti da podržite istraživanja koja mogu spasiti živote, čak i kada zvuče kontroverzno“, poručio je.

Amy Park, Amy Feldman i Iain Martin, Forbes

Why This Palantir Billionaire Is Backing A Plan To Breed 30,000 Monkeys