Veb-sajtovi širom svijeta privremeno ugašeni nakon što je AI otkrila bezbjednosne propuste

Vlade i kompanije širom svijeta užurbano rade na otklanjanju bezbjednosnih propusta koje je otkrila vještačka inteligencija (AI), a koji bi mogli da utiču na 70 odsto svjetskih veb-sajtova.

Neki sajtovi i internet servisi privremeno su prestali da rade nakon što je u srijedu objavljeno otkriće ovih ranjivosti, piše CNN.

Američka Nacionalna bezbjednosna agencija (NSA) i Evropska agencija za sajber bezbjednost (ENISA) pozvale su kompanije da hitno preduzmu mjere kako bi otklonile dva kritična bezbjednosna propusta u PHP-u, programskom jeziku koji pokreće 70 odsto svjetskih veb-sajtova.

Propuste u PHP-u otkrili su i radili na njihovom otklanjanju timovi kompanije OpenAI, kompanije za sajber bezbjednost Viz (Wiz), koja je u vlasništvu Gugla (Google), kao i kompanije Kalif (Calif), koja se takođe bavi sajber bezbjednošću.

Osnovni propusti postojali su čitavu deceniju, ali je njihovo iskorišćavanje zahtijevalo složen niz koraka koji je bio „na granici onoga što su ljudski istraživači mogli praktično da izvedu“, navodi Viz.

Istraživači su potom upotrijebili vještačku inteligenciju kako bi prilagodili tehnike za iskorišćavanje ranjivosti, u sajber bezbjednosti poznate kao exploits, i analizirali rezultate.

Propusti, zajednički nazvani PHP2Shell, mogli bi omogućiti napadačima da neovlašćeno pristupe veb-sajtovima i čitaju podatke iz memorije, među kojima mogu biti i osjetljive informacije poput lozinki.

Fondacija PHP (PHP Foundation), organizacija koja stoji iza ovog programskog jezika, objavila je bezbjednosnu zakrpu za propuste koji su godinama bili skriveni u njenom softveru i pozvala operatere veb-sajtova da odmah ažuriraju svoje sisteme.

Izvršni direktor kompanije Klaudfler (Cloudflare) objavio je na društvenoj mreži X da je mreža njegove kompanije tokom posljednjih nekoliko dana registrovala milione pokušaja iskorišćavanja ovih ranjivosti.

„Budući da PHP pokreće tako veliki dio interneta, potencijalna izloženost riziku mogla bi da obuhvati gotovo sva mjesta na kojima ljudi troše novac onlajn“, rekao je Najdžel Grin (Nigel Green), izvršni direktor finansijske savjetodavne kompanije deVere Group.

„Platforme za rezervacije, internet prodavnice, pretplatnički servisi, sajtovi za prodaju ulaznica, aplikacije za dostavu i portali za plaćanje komunalnih usluga mogli bi čuvati podatke o platnim karticama u sistemima zasnovanim na istoj vrsti programskog koda“, dodao je.

Prekretnica u razvoju vještačke inteligencije

Ranjivosti su povezane sa načinom na koji programski jezik PHP koristi memoriju računara.

Kada se zahtjev upućen veb-sajtu neočekivano prekine, PHP može ostaviti podatke u memoriji, kojima je kasnije moguće pristupiti i koji mogu biti oštećeni ili otkriveni.

Prema navodima kompanije Klaudfler, koja sarađuje sa Fondacijom PHP, Kalifom, OpenAI-jem i Vizom na rješavanju problema, ovi propusti mogli bi omogućiti napadačima da sa udaljene lokacije izvršavaju programski kod, ometaju rad servisa i dođu do podataka korisnika.

„Zamislite hotelsku sobu iz koje ste se odjavili, ali vaš ključ i dalje funkcioniše“, rekao je za CNN Patrik Fasel (Patrick Fussell), globalni direktor za simulaciju napadačkih aktivnosti u kompaniji IBM.

„Tako kasnije jednostavno možete ponovo ući u tu hotelsku sobu, u kojoj se sada nalaze stvari nekog drugog.“

Propusti su otkriveni krajem avgusta, ali su objavljeni tek u srijedu, nakon što je razvijeno rješenje.

Prema kompaniji Viz, vještačka inteligencija odigrala je ključnu ulogu u otkrivanju i otklanjanju ranjivosti koje su „više od decenije ostale skrivene u izvornom kodu PHP-a“.

Kompanija je PHP nazvala „okosnicom interneta“ i ocijenila da ovaj slučaj predstavlja prekretnicu u primjeni vještačke inteligencije.

„Ono što je vještačka inteligencija promijenila jeste sposobnost razumijevanja slabosti“, napisali su istraživači Viza u objavi na blogu u srijedu, objašnjavajući da je AI omogućila da se te slabosti brzo iskoriste za razvoj načina napada.

„Uz najnaprednije modele vještačke inteligencije i odgovarajuće alate, jedan istraživač završio je za nedjelju dana posao za koji bi ranije vrhunskom timu bili potrebni mjeseci“, dodali su.

Istraživači kompanije Viz tokom rada koristili su Guglov Gemini 4 Argon, Viz Atlas i OpenAI-jev GPT-5.6 Sol.

Svjetski lideri pozivaju na hitne mjere

Svjetski lideri pozvali su organizacije da preduzmu mjere za zaštitu svojih sistema.

Nizozemski premijer Rob Jeten (Rob Jetten) izjavio je da njegova vlada „pažljivo prati situaciju povezanu sa ranjivostima u PHP-u“.

Japanska premijerka Sanae Takaiči (Sanae Takaichi) poručila je da kompanije treba da razmotre privremenu obustavu pojedinih servisa, ukoliko je to neophodno radi smanjenja izloženosti riziku.

Japanska avio-kompanija ANA, željeznički operater JR Vest (JR West) i najveća japanska banka MUFG bili su među kompanijama koje su prijavile privremenu obustavu rada pojedinih internet stranica i servisa.

U Evropi su vladini sajtovi u Francuskoj, Danskoj, Finskoj i Holandiji, uključujući i nizozemsku agenciju za sajber bezbjednost, privremeno isključeni dok su sprovođene bezbjednosne mjere.

Fondacija Vikimedija (Wikimedia Foundation), neprofitna organizacija koja upravlja Vikipedijom (Wikipedia), saopštila je CNN-u u četvrtak da „radi na otklanjanju bezbjednosnih ranjivosti u PHP-u“ i da je određeni broj njenih sistema isključen „iz predostrožnosti“.

Gotovo 36 usluga britanske vlade nije dostupno, dok su četiri „djelimično nedostupne“ tokom sprovođenja bezbjednosnih ažuriranja, rekla je u četvrtak britanska ministarka Elizabet Lojd (Elizabeth Lloyd) u Domu lordova.

Džurnal (The Journal), drugi najpopularniji informativni portal u Irskoj, bio je privremeno nedostupan u četvrtak ujutro dok je jačao svoje „odbrambene mehanizme“, navedeno je u obavještenju objavljenom na sajtu.

Velika promjena u sajber bezbjednosti

Istraživači kompanije Viz smatraju da je značaj ovog problema uporediv sa bezbjednosnim propustom Hartblid (Heartbleed) iz 2014. godine, koji je pogodio tehnologiju za šifrovanje podataka za koju se procjenjivalo da je koristi oko dvije trećine interneta.

Hartblid je omogućavao sajber kriminalcima pristup podacima koji je trebalo da budu zaštićeni.

Prema istraživačima Viza, PHP2Shell bi, slično Hartblidu, mogao predstavljati prekretnicu u sajber bezbjednosti.

Iako su ranjivosti postojale godinama, vještačka inteligencija omogućila je da njihovo praktično iskorišćavanje postane izvodljivo.

„Brzina kojom se ranjivosti otkrivaju daleko prevazilazi sve što smo ranije viđali“, rekao je Fasel.

Iako je bezbjednosna zakrpa objavljena, malo je vjerovatno da će sve kompanije i organizacije ažurirati svoje sisteme u isto vrijeme, smatra Gang Vang (Gang Wang), vanredni profesor računarstva na Univerzitetu Ilinois (University of Illinois).

To bi zlonamjernim akterima moglo otvoriti prostor da iskoriste ranjivosti sada kada su javno poznate, posebno zato što uz pomoć vještačke inteligencije napade mogu sprovoditi brže.

Ipak, prema Faselovim riječima, iskorišćavanje ovih propusta nije jednostavno, čak ni uz pomoć AI-ja.

„Ovo se predstavlja kao da možete samo pritisnuti dugme i praktično preuzeti kontrolu nad serverom“, rekao je.

„Da bi se takav napad zaista izveo, potrebno je ispuniti nekoliko prilično složenih uslova, koji neće uvijek ići u korist nekome ko pokušava da iskoristi ovaj propust.“