Zašto je Švajcarska, globalno bankarsko središte, ujedno i raj za milijardere
Švajcarska je već dugo jedno od glavnih uporišta globalnih finansija i stvaranja bogatstva, privlačeći investitore i kompanije iz cijelog svijeta političkom stabilnošću, snažnom ekonomijom – i povoljnim poreskim stopama. Švajcarski bankarski sektor upravlja sa više od 20 odsto svjetske privatne prekogranične imovine, čime je zemlja učvrstila status jednog od ključnih centara globalnog bogatstva.
Malo ko je to iskoristio bolje od Đanluiđija (Gianluigi) i Rafaele Aponte (Rafaela Aponte), supružnika koji stoje iza kompanije Mediterranean Shipping Company (MSC), najvećeg brodarskog prevoznika u svijetu.
Đanluiđi, nekadašnji brodski kapetan iz Napulja, prvi put je upoznao Rafaelu – ćerku izraelskog bankara koji je živio u Švajcarskoj – tokom putovanja na ostrvo Kapri šezdesetih godina prošlog vijeka. Zajedno su ušli u brodarski biznis 1970. godine, kada su kreditom od 200.000 dolara kupili svoj prvi brod.
Slijedeći primjer Rafaelinog oca, kompaniju su smjestili u Ženevu, grad bez izlaza na more, a tokom narednih decenija iz švajcarskog sjedišta pretvorili MSC u globalnog giganta čije poslovanje danas obuhvata sve – od brodova i luka do bolnica i brzih željeznica.
Bogatstvo Aponteovih poraslo je 18 odsto tokom protekle godine, dok je MSC nastavio višegodišnju ekspanziju i velika ulaganja u lučke terminale, uz izuzetno pravovremenu opkladu na tankere za prevoz nafte. Njihovo bogatstvo sada se procjenjuje na po 44,5 milijardi dolara. To je gotovo trećina ukupnog bogatstva svih švajcarskih milijardera.
Uprkos globalnom dometu MSC-a, Aponteovi su ostali čvrsto vezani za svoju usvojenu domovinu. U aprilu su objavili da će vlasništvo nad kompanijom prenijeti na djecu, Dijega (Diego) i Aleksu (Alexa), uz napomenu da su oboje „odrasli u Švajcarskoj i da trenutno žive u toj zemlji“.
Skoro 90 milijardera živi u Švajcarskoj
Aponteovi ni izdaleka nijesu jedini tajkuni koji su veliki poslovni uspjeh pronašli u Švajcarskoj.
Prema proračunima Forbesa, u zemlji živi ukupno 89 milijardera, od kojih 38 ima švajcarsko državljanstvo. To je približno deset milijardera na svaki milion stanovnika, što ovu malu zemlju čini jednim od najuticajnijih svjetskih centara bogatstva.
Još četiri milijardera sa švajcarskim državljanstvom žive u Ujedinjenom Kraljevstvu, Sjedinjenim Američkim Državama ili Monaku.
Ako se računaju samo državljani, 42 švajcarska milijardera zajedno vrijede 278,2 milijarde dolara – što odgovara gotovo četvrtini godišnjeg bruto domaćeg proizvoda zemlje. Godinu ranije njihovo ukupno bogatstvo iznosilo je 242,7 milijardi dolara.
Istovremeno je vodeći švajcarski berzanski indeks SMI tokom protekle godine ostvario prinos od deset odsto, zahvaljujući, između ostalog, stabilnim akcijama kompanija kao što su Nestlé, Roche i Novartis.
Od plaćenika i časovničara do svjetskog bankarskog centra
Priča o švajcarskom bogatstvu seže sve do srednjeg vijeka i renesanse. Zbog nedostatka prirodnih resursa, jedan od najvrijednijih „izvoznih proizvoda“ zemlje dugo su bili njeni plaćenici.
Kako su se elitni vojnici vraćali iz ratova u inostranstvu, rasla je potreba za sigurnim čuvanjem njihovog novca, što je podstaklo nastanak privatnih bankarskih kuća.
Planinska geografija Švajcarske i dugogodišnja politika neutralnosti štitile su zemlju od sukoba tokom više vjekova, omogućavajući razvoj finansijskog sistema uz relativno niske poreze.
Desetine hiljada francuskih hugenota pobjegle su u Švajcarsku krajem 16. i početkom 17. vijeka, a među njima je bilo mnogo vještih časovničara i bankara.
Dugogodišnje insistiranje na bankarskoj tajnosti dodatno je učvrstilo reputaciju zemlje kao globalnog sigurnog utočišta i magneta za najbogatije ljude svijeta.
Ta tradicija je i danas veoma živa.
Čak 30 odsto švajcarskih milijardera koji imaju državljanstvo te zemlje zapravo je rođeno u inostranstvu.
Među njima je Ajvan Glasenberg (Ivan Glasenberg), čije se bogatstvo procjenjuje na 13,7 milijardi dolara, što ga čini trećom najbogatijom osobom u zemlji, iza Aponteovih.
Glasenberg je odrastao u Johanesburgu, studirao biznis i računovodstvo u Južnoj Africi, a zatim stekao MBA diplomu na Univerzitetu Južne Kalifornije. Potom se zaposlio kao trgovac ugljem u južnoafričkoj jedinici kompanije Glencore, jednog od najvećih svjetskih trgovaca sirovinama.
Godine 1994. preselio se u Švajcarsku, gdje je Glencore osnovan 1974. i gdje mu je i danas sjedište, u Baru, gradu sa oko 25.000 stanovnika. Glasenberg je tamo postao globalni direktor za ugalj.
Za izvršnog direktora Glencorea imenovan je 2002. godine. Predvodio je ogromnu inicijalnu javnu ponudu akcija vrijednu 11 milijardi dolara 2011, a dvije godine kasnije i megaspajanje sa Xstratom vrijedno 90 milijardi dolara, kojim je stvoren gigant u trgovini sirovinama i rudarstvu.
Penzionisao se 2021. godine, ali je i dalje najveći pojedinačni akcionar Glencorea, sa nešto više od deset odsto kompanije.
Od januara su akcije Glencorea porasle 35 odsto, usljed snažnog rasta cijena bakra, koji je djelimično podstaknut globalnom potražnjom povezanom sa izgradnjom centara podataka za vještačku inteligenciju.
Milijarderi iz cijelog svijeta
Među švajcarskim državljanima rođenim u inostranstvu je i Margarita Luj-Drajfus (Margarita Louis-Dreyfus), čije se bogatstvo procjenjuje na 5,6 milijardi dolara. Ona je rođena u Sovjetskom Savezu i udovica je francuskog nasljednika imperije za trgovinu sirovinama Robera Luj-Drajfusa (Robert Louis-Dreyfus).
Tu je i Karl Šojfele Treći (Karl Scheufele III), vrijedan oko 2,5 milijardi dolara. Ovaj njemački zlatar i časovničar preselio se u Švajcarsku 1963. godine i kupio luksuzni brend nakita Šopar (Chopard) od Pola-Andrea Šopara (Paul-André Chopard), unuka osnivača kompanije, koji nije bio zainteresovan da preuzme porodični biznis sa sjedištem u Ženevi.
Među još 50 milijardera kojima je Švajcarska dom, ali koji su prvenstveno državljani drugih zemalja, nalaze se u Italiji rođeni magnat finansijskog softvera Andrea Pinjataro (Andrea Pignataro), kanadski modni i Formula 1 mogul Lorens Strol (Lawrence Stroll) i brazilski finansijer Žorži Paulo Leman (Jorge Paulo Lemann), čiji 3G Capital ima investicije u kompanijama Anheuser-Busch, Burger King i Tim Hortons.
Od industrije i finansija do dentalnih implantata
Švajcarski milijarderi obogatili su se u najmanje desetak različitih industrija. Njihova bogatstva potiču iz svega – od finansija i časovničarstva do proizvodnje željezničkih vozila i dentalnih implantata.
Sedam milijardera dolazi iz proizvodnje, sektora koji i dalje čini oko četvrtinu švajcarske ekonomije.
Među njima su četiri člana porodice Bloher (Blocher), nasljednici bogatstva kompanije EMS-Chemie, koja se bavi polimerima i hemikalijama.
Tu je i Peter Špuler (Peter Spuhler), čije se bogatstvo procjenjuje na 5,4 milijarde dolara i koji je izgradio proizvođača željezničkih vozila Stadler Rail, kao i Mihael Piper (Michael Pieper), vrijedan oko 4,8 milijardi dolara, koji kontroliše proizvođača kuhinjske opreme Franke.
Gotovo tri četvrtine švajcarske ekonomije danas potiče iz uslužnog sektora.
Finansije i investicije, očekivano, i dalje imaju veliku ulogu. Osam švajcarskih milijardera dolazi iz tog sektora, što ga čini drugim najzastupljenijim na Forbesovoj listi.
Tu su i stara i nova bogatstva.
Bogatstvo porodice Štefana Šmidhajnija (Stephan Schmidheiny), koji danas vrijedi oko 2,6 milijardi dolara, datira još iz 1867. godine.
Matijas Rajnhart (Matthias Reinhart), vrijedan 6,1 milijardu dolara, suosnovao je kompaniju za finansijske usluge VZ Group 1993. godine.
Marsel Erni (Marcel Erni), Alfred Gantner (Alfred Gantner) i Urs Vitlisbah (Urs Wietlisbach), od kojih svaki ima bogatstvo procijenjeno na oko 3,2 milijarde dolara, osnovali su 1996. godine private equity kompaniju Partners Group.
Gijom Puza (Guillaume Pousaz), čije se bogatstvo procjenjuje na 7,8 milijardi dolara, pokrenuo je 2012. platformu za plaćanje Checkout.com.
Zdravstvo stvorilo najviše švajcarskih milijardera
Ipak, možda najbolji pokazatelj koliko se švajcarska ekonomija okrenula uslugama jeste činjenica da sektor sa najvećim brojem milijardera nije ni bankarstvo ni industrija – već zdravstvo.
Iz tog sektora dolazi čak 15 milijardera.
Među njima su u Italiji rođeni Ernesto Bertareli (Ernesto Bertarelli), vrijedan oko 11,5 milijardi dolara, i njegova sestra Dona Bertareli (Dona Bertarelli), čije se bogatstvo procjenjuje na 7,4 milijarde dolara. Njihova porodica preselila je svoju farmaceutsku kompaniju u Švajcarsku 1977. godine.
Tu je i Tomas Štrauman (Thomas Straumann), vrijedan 5,3 milijarde dolara, čiji je djed osnovao Straumann Holding, najvećeg svjetskog proizvođača dentalnih implantata.
Vili Mišel (Willy Michel), čije se bogatstvo procjenjuje na 5,7 milijardi dolara, suosnivač je Ypsomeda, kompanije najpoznatije po uređajima za samostalno ubrizgavanje ljekova koji se koriste u liječenju i kontroli različitih stanja – od dijabetesa i gojaznosti do problema sa plodnošću.
Kompanija ima sjedište u malom gradu Burgdorfu, koji ima oko 17.000 stanovnika, a profit joj se u posljednjoj fiskalnoj godini, završenoj u martu, udvostručio, prije svega zahvaljujući naglom rastu potražnje za ljekovima za mršavljenje.
Tri člana porodice Grog (Grogg), koja stoji iza bogatstva farmaceutskog giganta Bachem, takođe su se našla u švajcarskom klubu milijardera, kao i dva člana porodice Eri (Oeri), povezane sa farmaceutskim divom Roche.
Od ukupno 42 švajcarska milijardera sa državljanstvom te zemlje, njih 18 su takozvani self-made milijarderi – ljudi koji su najveći dio svog bogatstva sami stvorili, umjesto da ga naslijede.
Među njima je Rudolf Mag (Rudolf Maag), vrijedan oko sedam milijardi dolara, koji je bogatstvo stekao u industriji medicinskih uređaja.
Hansjerg Vis (Hansjörg Wyss), čije se bogatstvo procjenjuje na 4,8 milijardi dolara, prodao je 2012. kompaniju za proizvodnju medicinskih uređaja Synthes kompaniji Johnson & Johnson za 20,2 milijarde dolara.
Beda Dithelm (Beda Diethelm), vrijedan oko 2,7 milijardi dolara, svoje bogatstvo duguje proizvođaču slušnih aparata Sonova.
Federer – najpoznatiji švajcarski milijarder
A tu je i vjerovatno najpoznatiji švajcarski milijarder: teniska legenda Rodžer Federer (Roger Federer).
Forbes ga je 2025. godine proglasio milijarderom, iako se u posljednje vrijeme kreće oko same granice potrebne za ulazak u klub milijardera zbog pada vrijednosti njegovog udjela u proizvođaču obuće On Holding, sa sjedištem u Cirihu.
Federer cijelog života živi u Švajcarskoj. Prve ozbiljne teniske korake napravio je na terenima Bazela, a trenirao je u Švajcarskom nacionalnom teniskom centru prije nego što je 1998. postao profesionalac.
Kasnije je osvojio 20 grend slem titula u singlu i izgradio ogromno bogatstvo zahvaljujući unosnim sponzorskim ugovorima sa kompanijama kao što su Uniqlo i Mercedes, kao i, sasvim očekivano, ženevski proizvođač satova Rolex.
„Uvijek sam osjećao da sam neka vrsta ambasadora ove zemlje“, rekao je Federer 2021. godine. Kao zaštitno lice dugogodišnje kampanje za promociju švajcarskog turizma, dodao je:
„Veoma sam ponosan što sam odavde.“
Grace Chung, Giacomo Tognini, Forbes
Why International Banking Hub Switzerland Is Also A Billionaire Haven