Evropa izdvaja pet milijardi eura za sedam megafabrika vještačke inteligencije

Evropska unija raspisala je konkurs za izgradnju sedam megafabrika vještačke inteligencije, ukupne vrijednosti 30 milijardi eura, čime želi da ubrza razvoj evropskih AI modela i smanji tehnološko zaostajanje za SAD i Kinom.

Riječ je o velikim centrima podataka koji objedinjuju super-računare i infrastrukturu za obučavanje najnaprednijih modela vještačke inteligencije. Projekat je predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen (Ursula von der Leyen) najavila početkom godine na samitu o vještačkoj inteligenciji u Parizu, kada je govorila o pet centara i ulaganjima od 20 milijardi eura.

Zbog velikog interesovanja država članica, plan je u međuvremenu proširen na sedam projekata ukupne vrijednosti 30 milijardi eura.

Evropska komisija obezbijediće pet milijardi eura iz evropskog budžeta, dok će države domaćini uložiti isti iznos. Ostatak finansiranja, odnosno oko dvije trećine ukupne vrijednosti projekta, očekuje se od privatnog sektora.

Konkurs predviđa izgradnju četiri manja AI centra sa između 25.000 i 75.000 specijalizovanih čipova za vještačku inteligenciju, kao i tri veća centra koji će raspolagati sa 40.000 do 100.000 čipova.

Pobjednici konkursa trebalo bi da budu poznati početkom 2027. godine, a za završetak izgradnje imaće 18 mjeseci. To znači da bi prve megafabrike trebalo da počnu da rade sredinom 2028, piše Politiko (Politico).

Za domaćinstvo najvećih AI megafabrika kandidovale su se Njemačka, Italija, Španija, Portugal i Grčka, dok Francuska, Poljska, Finska, Danska i Češka konkurišu za manje projekte.

Hrvatska, zajedno sa Estonijom, Mađarskom, Irskom, Letonijom, Litvanijom, Slovačkom i Švedskom, za sada učestvuje u konzorcijumima drugih država i ne pominje se kao domaćin sopstvene AI megafabrike, navodi Euroaktiv (Euractiv).

EU želi da sustigne SAD i Kinu

Prema podacima Univerziteta Stenford, oko 60 odsto naprednih modela vještačke inteligencije danas se razvija u Sjedinjenim Američkim Državama, oko 30 odsto u Kini, dok Evropa učestvuje sa manje od pet odsto.

U Briselu smatraju da postojeća mreža od 19 AI centara, koje EU sufinansira od 2022. godine, više nije dovoljna za razvoj konkurentnog evropskog ekosistema vještačke inteligencije, piše Mond (Le Monde).

Jedan od glavnih ciljeva projekta jeste jačanje evropskog tehnološkog suvereniteta, ali Brisel priznaje da će u prvoj fazi i dalje zavisiti od američkih proizvođača čipova, poput kompanija Envidija (Nvidia) i AMD.

Evropska komisija ističe da Evropa trenutno nema sopstvenu proizvodnju najnaprednijih AI procesora potrebnih za ovakve centre podataka, ali očekuje da će se evropska rješenja postepeno uključivati u budućim fazama razvoja.

Pojedini evropski poslanici i analitičari upozoravaju da bi novi centri mogli dodatno da učvrste zavisnost Evrope od američke tehnologije.

Komisija, međutim, odgovara da postojeći računarski kapaciteti već sada ne mogu da zadovolje potražnju evropskih kompanija za razvojem vještačke inteligencije.

Velika potrošnja energije i neizvjesno finansiranje

Osim tehnoloških izazova, projekat otvara i pitanja održivosti. Poput velikih centara podataka, AI megafabrike trošiće ogromne količine električne energije i vode za hlađenje sistema.

Evropska komisija poručuje da će prednost imati projekti sa najvišim standardima energetske efikasnosti i održivosti.

Dio stručnjaka, međutim, traži strože kriterijume, uključujući korišćenje novih niskougljeničnih izvora energije, zabranu dizel-agregata i veću primjenu sistema vodenog hlađenja.

Neizvjesnost postoji i u vezi sa finansiranjem. Od pet milijardi eura koje bi trebalo da obezbijedi Evropska komisija, četiri milijarde planirane su iz narednog višegodišnjeg budžeta EU, o kojem države članice još pregovaraju.

Uprkos tome, Brisel tvrdi da ima alternativne scenarije ukoliko dio planiranih sredstava ne bude odobren.