EU bira novi dizajn euro novčanica, mogu glasati i građani država van Unije: Ovo je 10 finalnih predloga
Evropska unija predstavila je 10 finalnih predloga budućeg izgleda euro novčanica. Na sajtu Evropske centralne banke moguće je glasati o svakom od njih, a glasanje je dozvoljeno i građanima zemalja koje nijesu u EU.
Kako se navodi na sajtu ECB, evuro novčanice se redizajniraju kako bi bolje odražavale zajednički identitet i vrijednosti Evrope. Deset predloga o kojima se glasa izabrao je stručni žiri.
Bezbjednost, prepoznatljivost i životna sredina
„Tehnologija se razvija, a euro novčanice prate taj razvoj. Nova serija donijeće napredne bezbjednosne elemente, koji će novčanice učiniti otpornijim na falsifikovanje i istovremeno olakšati njihovu provjeru svim korisnicima“, navodi ECB.
Važan momenat je i prepoznatljivost te se navodi da euro novčanice moraju biti jednostavne za korišćenje svima. Redizajn pruža priliku da budu lakše za prepoznavanje i rukovanje. Time se doprinosi da gotovina ostane pristupačno sredstvo plaćanja.
Uz to, ECB navodi da vodi računa o uticaju euro novčanica na životnu sredinu i neprestano nastoji da ga smanji. „Nova serija eura predstavlja priliku da se unaprijedi njihov proizvodni proces i poveća njihova ekološka održivost“.
Postupak izbora
ECB je krajem 2021. pokrenula proces redizajna sa ciljem da novčanice dobiju novi izgled koji će bolje odražavati zajednički evropski identitet i kulturnu raznolikost. Formirane su dvije savjetodavne grupe – jedna za predlaganje tema, a druga za izbor odgovarajućih motiva. Građani su takođe pozvani da izraze svoje preferencije i mišljenje o predloženim temama.
Vijeće ECB je 30. novembra 2023. odlučilo da pređe u narednu fazu procesa redizajna. Izabrane su dvije moguće teme: „Evropska kultura“ i „Rijeke i ptice“. Prateći motivi izabrani su u januaru 2025.
Evropska kultura
„Bogato kulturno nasljeđe Evrope i njeni dinamični kulturni i kreativni sektori jačaju naš zajednički evropski identitet i stvaraju osjećaj pripadnosti. Kultura promoviše zajedničke vrijednosti, inkluziju i dijalog u Evropi i van nje. Ona povezuje ljude“, ističe ECB.
Kako se navodi, kod teme „Evropska kultura“, motivi slave zajedničke kulturne prostore koji su vjekovima oblikovali evropski identitet. Na prednjoj strani novčanica nalaze se znamenite evropske ličnosti koje su dale doprinos evropskom kulturnom nasljeđu, dok su na poleđini prikazane različite aktivnosti i prostori u kojima se odvijaju zajedničke kulturne aktivnosti.
| Apoen | Prednja strana | Poleđina |
|---|---|---|
| 5 € | Scenske umjetnosti – Marija Kalas | Ulični umjetnici (muzika, ples, pozorište) zabavljaju prolaznike |
| 10 € | Muzika – Ludvig van Betoven | Muzički festival na kojem pjeva hor djece i mladih |
| 20 € | Univerziteti i škole – Marija Sklodovska Kiri | Škola ili univerzitet sa nastavnicom i mladim učenicima; na stolovima su sveske i knjige |
| 50 € | Biblioteke – Migel de Servantes Saavedra | Biblioteka u kojoj odrasli čitaju štampane i digitalne knjige; dječak i djevojčica ispred police pokušavaju da dohvate knjigu |
| 100 € | Muzeji i izložbe – Leonardo da Vinči | Odrasli i djeca razgledaju primjere ulične umjetnosti, savremene umjetnosti i slično |
| 200 € | Javni trgovi – Berta fon Zutner | Trg sa drvećem na kojem se ljudi okupljaju; odrasli i djeca razgovaraju, šetaju, igraju se i slično |
Rijeke i ptice
„Rijeke i ptice ne poznaju granice, pa simbolizuju slobodu, jedinstvo među Evropljanima i našu povezanost sa prirodom. Evropa se odlikuje velikom raznovrsnošću rijeka i ptica koje nas inspirišu i podsjećaju na odgovornost da štitimo životnu sredinu“, ističe ECB.
Motivi za temu „Rijeke i ptice“ prate geografski i biološki slijed – od izvora reka do mora i kroz različite vrste ptica – naglašavajući značaj prirode i zaštite životne sredine. Na poleđini novčanica nalaze se zgrade evropskih institucija koje podsjećaju na temeljne vrijednosti evropskog projekta, među kojima je i zaštita životne sredine.
| Apoen | Prednja strana | Poleđina |
|---|---|---|
| 5 € | Planinski izvor – puzavac stenjar uz planinski pejzaž | Evropski parlament |
| 10 € | Vodopad – vodomar uz vodopad ili mirni bazen ispod njega | Evropska komisija |
| 20 € | Uska rječna dolina – kolonija pčelarica u pješčanoj obali velike rječne doline | Evropska centralna banka |
| 50 € | Meandrirajuća rijeka – bijela roda leti iznad vijugave rijeke u širokoj dolini | Sud pravde Evropske unije |
| 100 € | Ušće rijeke – avoceta (vlastelica) prelazi preko muljevitog plićaka | Evropski savjet i Savjet Evropske unije |
| 200 € | Morski pejzaž – sjeverni gnjurac leti iznad velikih okeanskih talasa | Evropski revizorski sud |
Konkurs za dizajn, više od 1.200 prijava
Tokom 2025. godine raspisan je konkurs za dizajn budućih euro novčanica, na koji su pozvani dizajneri iz cijele Evrope. Pristiglo je više od 1.200 prijava grafičkih dizajnera, a njih 25 pozvano je da dostavi predloge dizajna. Nezavisni žiri sastavljen od 21 stručnjaka, od kojih je svakog nominovala centralna banka jedne zemlje eurozone, potom je odabrao deset najboljih rješenja.
Broj prijavljenih po državama
Dvadeset pet dizajnera pozvanih u drugu fazu konkursa živi u 11 različitih država članica Evropske unije.
Oko 40 odsto vodećih dizajnera bile su žene. Ni mjesto prebivališta ni pol nisu uzimani u obzir prilikom izbora kandidata.
U finalnih 10 ušla su tri predloga iz Njemačke, dva iz Nizozemske i po jedan iz Austrije, Grčke, Španije, Francuske i Finske. Riječ je o pojedinačnim umjetnicima i studijima.
Naknada
Svi dizajneri dobili su naknadu za učešće na konkursu, dok su autori pobjedničkih rješenja dobili i dodatnu novčanu nagradu. Ukupno je 25 dizajnera pozvano u drugu fazu, pri čemu je svaki dobio naknadu od 5.000 eura po temi. Dizajneri koji su predali kompletne predloge u drugoj fazi dobili su dodatnih 10.000 eura po temi. Za svaki pobjednički predlog isplaćeno im je još po 10.000 eura po temi.
Finalni izbor na Evropskoj centralnoj banci
„Žiri je pohvalio predloge dizajna koji su uspješno uspostavili ravnotežu između kreativnosti i praktičnosti. Posebno su vrednovana rješenja koja kroz smislen simbolizam odražavaju evropski identitet i nasljeđe. Izabrani predlozi ocijenjeni su kao vizuelno jasni i lako razumljivi, sa jasno razlikovanim apoenima, kao i inkluzivni i pristupačni svim korisnicima.
Žiri je takođe naglasio važnost stvaranja novčanica koje će biti bliske građanima, predstavljati evropske vrijednosti i biti prepoznatljive na globalnom nivou, a istovremeno ostati funkcionalne za svakodnevnu upotrebu“.
Na kraju procesa odabrano je pet pobjedničkih predloga za temu „Rijeke i ptice“ i pet za temu „Evropska kultura“.
Rezultati konkursa za dizajn poslužiće kao osnova za konačnu odluku Upravnog odbora ECB o budućem izgledu euro novčanica.