SAD ponovo blokiraju iranske brodove u Hormuškom moreuzu nakon novih sukoba
Američki predsjednik Donald Tramp rekao je danas da Sjedinjene Američke Države ponovo uvode blokadu iranskih brodova u Persijskom zalivu i da će obezbijediti da Hormuški moreuz ostane otvoren. uz naknadu, nakon što su dvije strane razmijenile nove raketne napade i udare dronovima.
Najnoviji sukobi uslijedili su nakon što je Iran tokom vikenda objavio da zatvara moreuz, dodatno dovodeći u pitanje održivost privremenog sporazuma o prekidu rata i podižući cijene nafte.
„Hormuški moreuz je OTVOREN i ostaće OTVOREN, sa Iranom ili bez njega. Ponovo uvodimo BLOKADU IRANA“, napisao je Tramp na društvenoj mreži Truth Social, prenosi Rojters (Reuters).
„SAD će od sada biti poznate kao ‘ČUVAR HORMUŠKOG MOREUZA’, ali će, u skladu sa načelom PRAVIČNOSTI, za to dobijati naknadu od 20 odsto vrijednosti svakog transportovanog tereta.“
Najviša zajednička vojna komanda Irana saopštila je da SAD nemaju nikakvu ulogu u određivanju budućnosti Hormuškog moreuza i da im neće biti dozvoljeno da intervenišu u tom plovnom putu.
Iranski ministar spoljnih poslova Abas Aragči (Abbas Araqchi) napisao je na mreži X da je Teheran čuvar moreuza i da će to ostati „zauvijek“. Odgovarajući na Trampove komentare, dodao je: „Dvadeset odsto je, naravno, previše. Bićemo pravični.“
Agencija Ujedinjenih nacija za pomorski saobraćaj usprotivila se Trampovom predlogu, navodeći da se protivi bilo kakvim naknadama za moreuze koji se koriste za međunarodnu plovidbu i ističući da ne postoji pravni osnov za uvođenje obaveznih putarina za prolazak kroz moreuz.
Tramp je i ranije sugerisao da bi SAD mogle da naplaćuju prolazak brodova kroz moreuz, ali to do sada nijesu činile i nije jasno da li će ovoga puta sprovesti njegovu najavu.
Zajednički centar za pomorske informacije, kojim rukovodi američka mornarica, saopštio je da će blokada stupiti na snagu u utorak u 20 sati po GMT-u i da će se odnositi na sav brodski saobraćaj, bez obzira na zastavu pod kojom plovila plove.
Mjera će obuhvatiti cijelu iransku obalu, uključujući luke i naftne terminale.
Centar je naveo da blokada neće ometati neutralni tranzit kroz moreuz ka destinacijama koje nijesu u Iranu, niti iz njih, dok će humanitarne isporuke biti dozvoljene uz prethodnu kontrolu.
Prije početka sukoba u februaru, oko petine svjetskog transporta nafte i gasa svakodnevno je prolazilo kroz Hormuški moreuz, isporučujući globalnim tržištima više od 15 miliona barela goriva, vrijednih najmanje 1,2 milijarde dolara.
Kada bi SAD uvele naknadu od 20 odsto, mogle bi da prihoduje oko 250 miliona dolara dnevno.
Iran je pokušao da uspostavi sopstveni stalni sistem naknada i dozvola za plovila koja koriste moreuz.
Obje strane izvele nove napade
U ratu su poginule hiljade ljudi, uglavnom u Iranu i Libanu.
Američka Centralna komanda saopštila je u ponedjeljak da su njene snage u nedjelju napale postrojenje za održavanje podmornica i brodova u Iranu, koristeći jurišne dronove za jednokratnu upotrebu.
Iranska državna novinska agencija IRNA citirala je lokalnog zvaničnika koji je rekao da su SAD napale vojne lokacije u Kešmu, Bandar Abasu i Abadanu, na jugu i jugozapadu Irana.
Potvrđena je smrt dvije osobe u napadu na Abadan.
Iranska Revolucionarna garda saopštila je da je, kao odgovor na američke napade, gađala američke vojne objekte u Bahreinu i Kuvajtu, uništila radarske sisteme u Omanu i pogodila rezervoare za gorivo i skladišta municije u vazduhoplovnoj bazi Princ Hasan u Jordanu.
Bahrein je saopštio da su njegovi sistemi protivvazdušne odbrane rano u ponedjeljak presreli nekoliko iranskih raketnih napada i udara dronovima.
Najnovija razmjena napada predstavlja eskalaciju i po intenzitetu i po geografskom obimu sukoba tokom protekle sedmice, dovodeći u pitanje privremeni američko-iranski sporazum koji je prošlog mjeseca potpisan radi ponovnog otvaranja moreuza i obustave neprijateljstava.
Tramp je rekao da smatra da je prekid vatre završen, ali je ostavio otvorena vrata za nove pregovore.
„Imali smo sporazum. Sve je bilo završeno, a onda su ga prekršili. Oni ga uvijek prekrše. Imali smo deset sporazuma sa tim ljudima, pa ćemo ih sada veoma snažno napasti“, rekao je u telefonskom intervjuu za Fox News u ponedjeljak.
Glavni iranski pregovarač Mohamed Baker Kalibaf (Mohammad Baqer Qalibaf) zauzeo je slično oštar ton na mreži X u nedjelju.
„Doba jednostranih sporazuma je ZAVRŠENO. Rekli smo vam: održite riječ ili platite cijenu.“
Rat koji su Sjedinjene Američke Države i Izrael pokrenuli protiv Irana 28. februara destabilizovao je Persijski zaliv i proširio se na region, dok je Iran napao američke baze u više država.
Saudijska Arabija saopštila je da je u ponedjeljak presrela balističke rakete koje je jemenski pokret Huti ispalio prema jugu zemlje, nakon što je ta grupa optužila Rijad za napad na aerodrom pod njenom kontrolom.
Time je dovedeno u pitanje višegodišnje primirje u sukobu između Saudijske Arabije i grupe koja uživa podršku Irana.
Cijene nafte naglo porasle
Kontrola nad Hormuškim moreuzom postala je jedno od glavnih poprišta sukoba.
Iranska efektivna blokada moreuza podigla je cijene energenata, a Teheran je u ponedjeljak saopštio da i dalje kontroliše taj plovni put.
Cijena nafte Brent porasla je više od pet odsto nakon najnovijih Trampovih komentara i zbog straha od dodatnih poremećaja u Hormuškom moreuzu, iako je i dalje bila ispod najviših nivoa dostignutih ranije tokom sukoba.
Više cijene energenata, naročito benzina, politički su osjetljivo pitanje za Trampa uoči izbora za Kongres u novembru.
Iranska Revolucionarna garda saopštila je u ponedjeljak da je jedini način za ponovno uspostavljanje redovnog brodskog saobraćaja okončanje američkih vojnih intervencija u tom plovnom putu.
Portparol Ministarstva spoljnih poslova Irana Esmail Bagai (Esmaeil Baghaei) rekao je da Iran pokušava da sa Omanom uspostavi zajednički mehanizam za upravljanje saobraćajem kroz moreuz, dodajući da je američki pritisak na Oman otežao pregovore.
SAD, koje su prošle sedmice povukle dozvolu kojom su ranije bile izuzete od sankcija pojedine prodaje iranske sirove nafte, saopštile su da su njihove snage raspoređene kako bi zaštitile slobodu plovidbe.
„Iran ne kontroliše moreuz. Saobraćaj se odvija“, saopštile su američke vlasti.
Američki zvaničnici rekli su da je oko 20 plovila sprovedeno kroz moreuz tokom prethodna 24 sata, iako su podaci o praćenju brodova pokazivali veoma slab saobraćaj.
Kompanija MarineTraffic saopštila je u ponedjeljak da je aktivnost plovila kroz moreuz od 10. do 12. jula pala oko 52 odsto u odnosu na prethodnu sedmicu.
