NATO sprema ugovore vrijedne desetine milijardi dolara pred dolazak Trampa u Ankaru
Lideri NATO-a planiraju da danas u glavnom gradu Turske predstave ugovore o naoružanju vrijedne desetine milijardi dolara, kako bi pokazali da odgovaraju na pozive SAD-a da izdvajaju više za odbranu Evrope, prije nego što se pridruže američkom predsjedniku Donaldu Trampu na samitu.
Evropske vlade će ugovore objaviti na NATO forumu odbrambene industrije, prije nego što Tramp doputuje u Ankaru kako bi se sastao sa turskim predsjednikom Tajipom Erdoganom (Tayyip Erdogan) i pridružio se ostalim liderima vojnog saveza na samitu, koji počinje večerom u utorak uveče, piše Rojters (Reuters).
Generalni sekretar NATO-a Mark Rute (Mark Rutte) rekao je u ponedjeljak da su Evropljani napravili „zapanjujuća“ povećanja izdataka za odbranu, dijelom zbog straha od Rusije, koji je porastao nakon invazije Moskve na Ukrajinu 2022. godine, ali i zato što je Tramp bio „izuzetno energičan“ u podsticanju da to urade.
Tramp već dugo optužuje evropske vlade da se previše oslanjaju na SAD kada je riječ o njihovoj odbrani kroz Sjevernoatlantski savez, koji štiti kontinent od ranih godina Hladnog rata.
„Sada stvaramo savez koji je održiv, u kojem SAD znaju da je riječ o fer dogovoru“, rekao je Rute novinarima u Ankari uoči samita.
Rute je prošlog mjeseca rekao da su evropske članice NATO-a i Kanada u 2025. godini, realno gledano, potrošile 90 milijardi dolara više na odbranu nego 2024, čime su ukupni izdaci dostigli više od 570 milijardi dolara, što je povećanje od oko 20 odsto za samo godinu.
U velikom potencijalnom zaokretu, očekuje se i da Tramp kaže Erdoganu da je spreman da dozvoli Turskoj da se vrati u program nevidljivih borbenih aviona F-35, rekli su izvori za Rojters (Reuters), što je pitanje koje je dugo bilo bolna tačka u bilateralnim odnosima.
Vašington je uveo sankcije i izbacio Tursku iz programa borbenih aviona F-35 nakon što je Ankara 2019. godine nabavila ruski protivvazdušni sistem S-400.
Rat sa Iranom naveo Trampa da obnovi kritike NATO-a
Tramp je posljednjih mjeseci obnovio oštre kritike na račun drugih članica NATO-a, optužujući ih da ne čine dovoljno da pomognu SAD-u u ratu sa Iranom i sugerišući da bi mogao da napusti Alijansu ili ignoriše njen pakt o uzajamnoj odbrani.
Evropski zvaničnici insistiraju da su uglavnom ispoštovali obaveze da SAD-u dozvole korišćenje njihovog vazdušnog prostora i baza u svojim zemljama, iako nijesu bili konsultovani o ratu koji je uzdrmao njihove ekonomije i koji je u Evropi bio duboko nepopularan.
SAD su takođe najavile povlačenje trupa iz Evrope, smanjile snage koje dodjeljuju odbrambenim planovima NATO-a – uključujući nosač aviona, avione za dopunu goriva, borbene avione i dronove – i pokrenule šestomjesečnu reviziju svog vojnog prisustva na kontinentu.
Evropski zvaničnici kažu da su spremni za ponavljanje dijela Trampovih nedavnih kritika na samitu, ali se nadaju da će Erdogan i Rute iskoristiti svoje bliske odnose sa američkim predsjednikom kako bi samit održali u mirnijem tonu.
Ipak, navode da ne mogu biti sigurni u pozitivan ishod, zbog i dalje prisutnih tenzija oko Grenlanda i Irana, kao i Trampovog nepredvidivog odnosa sa pojedinim liderima, što se najskorije vidjelo u sukobu sa italijanskom premijerkom Đorđom Meloni (Giorgia Meloni).
Očekuje se da članice NATO-a ponovo potvrde podršku Ukrajini i obećaju pomoć od 70 milijardi eura, odnosno 79,98 milijardi dolara, samo za ovu godinu. Koliki je ulog pokazuje i to što je Rusija u ponedjeljak zasula Kijev i okolni region raketama i dronovima, ubivši najmanje 28 ljudi i razotkrivši kritičan manjak američkih presretača protivvazdušne odbrane u Ukrajini.
Detalji odbrambenih ugovora drže se u tajnosti
Detalji ugovora o naoružanju koji će biti objavljeni danas držani su u tajnosti, u nastojanju NATO-a da uoči samita ostvari snažan komunikacioni efekat.
Međutim, holandska ministarka odbrane Dilan Ješilgoz (Dilan Yesilgoz) rekla je u ponedjeljak za Rojters da će njena zemlja objaviti ugovore i planove vrijedne više od tri milijarde eura, uključujući partnerstva sa Belgijom u oblasti protivvazdušne odbrane i sa Britanijom u oblasti mornaričkih brodova.
NATO takođe planira da objavi da će svoju zastarjelu flotu američkih nadzornih aviona AWACS zamijeniti švedskom alternativom, Saabovim (Saab) sistemom GlobalEye, rekla su prošle sedmice četiri izvora za Rojters.
Kanada je u ponedjeljak objavila da je izabrala njemačku kompaniju TKMS za izgradnju do 12 podmornica za svoju mornaricu, dajući joj prednost u odnosu na konkurentsku ponudu Južne Koreje, koja nije članica NATO-a.
