Umro Alen Grinspen, bivši dugogodišnji predsjednik Federalnih rezervi
Uticajni ekonomista i dugogodišnji predsjednik američke centralne banke Federalne rezerve (Fed) Alen Grinspen (Alan Greenspan) preminuo je danas u 100. godini života, prenosi NBC News.
Vijest je saopštila njegova supruga Andrea Mičel (Andrea Mitchell), dopisnica NBC Newsa, s kojom je bio u braku 29 godina.
„Alen je jutros preminuo kod kuće u 100. godini usljed komplikacija izazvanih Parkinsonovom bolešću. Bio je gigant koji je decenijama oblikovao američku ekonomiju pod predsjednicima iz obje političke stranke, ali je uvijek iskreno priznavao i sopstvene greške“, kazala je Mičel.
Grinspen je rođen 6. marta 1926. godine u Njujorku i imao je drugi najduži mandat na čelu Federalnih rezervi u istoriji te institucije. Na funkciji predsjednika Feda proveo je pet mandata, odnosno ukupno 18 i po godina.
Tokom tog perioda sarađivao je sa četvoricom američkih predsjednika. Na čelo centralne banke imenovao ga je Ronald Regan (Ronald Reagan) 1987. godine, dok je mandat završio 2006. za vrijeme predsjednika Džordža W. Buša (George W. Bush).
Iako je dugo bio slavljen kao arhitekta jednog od najuspješnijih perioda američke ekonomije, kasnije je preuzeo dio odgovornosti za nastanak balona na tržištu nekretnina i finansijsku krizu koja je izbila nakon njegovog odlaska iz Feda.
Na čelu Feda tokom „Crnog ponedjeljka“
Samo dva mjeseca nakon što je preuzeo funkciju, američko tržište akcija doživjelo je najveći jednodnevni pad u istoriji. Indeks Dow Jones pao je 19. oktobra 1987. godine čak 22 odsto.
Nakon događaja koji je ostao upamćen kao „Crni ponedjeljak“, Grinspen je poručio da je Fed spreman da „obezbijedi likvidnost kao podršku ekonomskom i finansijskom sistemu“.
Njegovo saopštenje pomoglo je da se tržište relativno brzo oporavi.
Period snažnog ekonomskog rasta
Za vrijeme njegovog rukovođenja Fedom američka ekonomija prošla je kroz jedan od najdužih i najjačih perioda privrednog rasta u mirnodopskoj istoriji zemlje.
Stopa nezaposlenosti pala je ispod četiri odsto, berzanski indeksi dostigli su tada rekordne nivoe, dok je savezna vlada umjesto budžetskih deficita počela da bilježi suficite.
Niske kamate i slom tržišta nekretnina
Nakon pucanja dot-com balona 2000. godine, američka ekonomija je 2001. ušla u recesiju, dodatno pogođena terorističkim napadima 11. septembra.
Kao odgovor na krizu, Grinspen i Fed značajno su snizili referentne kamatne stope, koje su vremenom pale na svega jedan odsto.
Mnogi ekonomisti smatraju da su upravo tako niske kamatne stope podstakle rast cijena nekretnina, ekspanziju hipotekarnog kreditiranja i povećanje rizičnih zajmova.
Kada je tržište nekretnina 2008. godine doživjelo kolaps, a broj prinudnih zapljena i bankrota naglo porastao, Grinspen je pred kongresnim odborom izjavio da je bio u „stanju šoka i nevjerice“.
Kazao je da je pokušavao da upozori na rizike pojedinih stambenih kredita, ali da se ekonomska šteta nastala pucanjem balona pokazala „mnogo većom nego što je mogao da zamisli“.
„Iracionalni optimizam“ investitora
Jedna od njegovih najpoznatijih izjava datira iz 1996. godine, kada je upozorio da investitori podižu cijene akcija zbog „iracionalnog optimizma“.
Ta izjava nakratko je uzdrmala svjetska finansijska tržišta, iako je rast tehnoloških akcija nastavljen još četiri godine prije nego što je dot-com balon konačno pukao.