Od Rokfelera do Maska: Eksplozija bogatstva koja je dovela do prvog bilionera

Svijet je u petak dobio svog prvog bilionera, kada je Ilon Mask (Elon Musk) izveo svoju kompaniju za rakete i satelite SpaceX na berzu u najvećoj inicijalnoj javnoj ponudi akcija (IPO) u istoriji.

Eksplozivan rast njegovog bogatstva oduševio je njegove poklonike i investitore, iznervirao skeptike i razbijesnio one koji traže veće poreze za ultrabogate.

Ipak, nastanak prvog svjetskog bilionera, koliko god djelovao iznenadno – Mask je prije samo šest godina vrijedio manje od 25 milijardi dolara, a prije pet godina oko 150 milijardi – bio je praktično neizbježan.

Amerika se ovom trenutku približava još od 1780-ih godina, kada je Džon Džejkob Astor (John Jacob Astor) stigao u mladu državu i počeo da trguje krznom, čajem i nekretninama na Menhetnu, vjerovatno postavši prvi milioner koji je bogatstvo stekao sopstvenim radom. Američka preduzetnička energija ubrzo je proširila redove milionera na magnate duvanske industrije, čelika, bankarstva pa čak i vlasnike kompanija za transport rashladnim željezničkim vagonima.

Bilo je potrebno više od jednog vijeka da se od prvog milionera stigne do prvog milijardera.

Međutim, do 1918. godine, kada je pet mjeseci stari magazin Forbes analizirao „najistaknutije bankare u zemlji“, Džon Rokfeler (John D. Rockefeller) već je ostvario taj podvig. Njegovo bogatstvo iznosilo je 1,2 milijarde dolara, što bi danas vrijedilo oko 29 milijardi.

„Bogastvo gospodina Rokefelera“, pisao je tada osnivač Forbesa B. C. Forbes, „kada bi se moglo pretvoriti u gotovinu i ravnomjerno podijeliti – što nije moguće – svakom muškarcu, ženi i djetetu u Sjedinjenim Državama pripalo bi po 10 dolara“ (oko 240 današnjih dolara).

Kada bi se isto uradilo sa Maskovim bogatstvom, svaki Amerikanac dobio bi oko 2.300 dolara.

Henri Ford (Henry Ford) ubrzo je sustigao Rokfelera, ali tokom većeg dijela 20. vijeka, uprkos razvoju korporativne Amerike, broj milijardera ostao je relativno mali zbog visokih poreza na bogatstvo.

Ipak, nekoliko upečatljivih ličnosti zaokupljalo je pažnju javnosti. Ekscentrični Hauard Hjuz (Howard Hughes) fascinirao je svijet vazduhoplovnim rekordima i holivudskim romansama. Džej Pol Geti (J. Paul Getty) stekao je ogromno bogatstvo u naftnoj industriji i postao poznat po tajnovitosti i štedljivosti.

Aristotel Onazis (Aristotle Onassis), jedan od rastuće grupe brodarskih milijardera o kojima je Forbes pisao 1970. godine, privukao je globalnu pažnju kada se 1968. vjenčao sa Džeki Kenedi (Jackie Kennedy).

„Brodarski magnati, često milijarderi, makar na papiru, kreću se u svijetu kraljeva, premijera, naftnih šeika, trgovačkih prinčeva, međunarodnih bankara i najbogatijih poslovnih ljudi“, pisao je Forbes. „Za većinu njih taj svijet je nadnacionalan i apolitičan. Pošto plaćaju malo ili nimalo poreza, imaju malo ili nimalo nacionalnih lojalnosti. Oni razumiju bogatog putnika iz antičke Grčke koji je, upitan koje je nacionalnosti, odgovorio: ‘Pripadam bogatima.“

Lista svjetskih milijardera

Kada je Forbes 1982. objavio prvu listu Forbes 400 najbogatijih Amerikanaca, u SAD-u je bilo svega 13 milijardera.

Najbogatiji među njima bio je brodarski magnat Daniel Ludwig sa bogatstvom od dvije milijarde dolara, što bi danas vrijedilo oko 6,9 milijardi. Takav iznos danas bi ga svrstao tek na 214. mjesto najbogatijih Amerikanaca.

Ali tada je bum milijardera tek počinjao.

Do 1987. godine, kada je Forbes objavio prvu globalnu listu svjetskih milijardera, pronašli smo 140 ljudi čije je bogatstvo premašivalo milijardu dolara. Njihova ukupna imovina vrijedila je 295 milijardi dolara, a više od 40 dolazilo je iz SAD-a.

Broj milijardera udvostručio se na 291 za samo pet godina, a zatim se približio brojci od 500 tokom tehnološkog buma krajem devedesetih.

Kako je vrijednost Majkrosoftovih (Microsoft) akcija rasla, Bil Gejts (Bill Gates) je obarao jedan rekord za drugim. Do 1997. postao je prvi čovjek vrijedan 25 milijardi dolara, godinu kasnije prvi sa 50 milijardi, a 1999. nakratko, prije pucanja dot-com balona, i prvi čovjek čije je bogatstvo dostiglo 100 milijardi dolara.

Bilo je potrebno gotovo dvije decenije da neko ponovo dostigne taj nivo.

Tek je Džef Bezos (Jeff Bezos) 2017. godine, čitav vijek nakon pojave prvog milijardera, postao druga osoba sa bogatstvom od 100 milijardi dolara.

Zatim mu je trebalo svega tri godine da udvostruči taj iznos. Zahvaljujući snažnom rastu akcija Amazona, Bezos je 2020. postao prvi čovjek u istoriji čije je bogatstvo premašilo 200 milijardi dolara.

Najbogatija osoba na planeti

Uspon Ilona Maska čini da te brojke danas djeluju gotovo skromno. Prvi put se pojavio na godišnjoj listi svjetskih milijardera časopisa Forbes 2012, dvije godine nakon što je Tesla izašla na berzu, sa procijenjenim bogatstvom od dvije milijarde dolara, što ga je svrstalo na 634. mesto liste.

Za samo devet godina postao je najbogatija osoba na planeti, sa bogatstvom od gotovo 190 milijardi dolara u januaru 2021. godine, nakon što su akcije Tesle porasle za više od 20.000 odsto od izlaska kompanije na berzu. Krajem 2021. Ilon Mask postao je prva osoba u istoriji čije je bogatstvo dostiglo 300 milijardi dolara.

Mask je nekoliko godina mijenja prvo mjesto na listi najbogatijih sa Džefom Bezosom (Jeff Bezos) i Berndard Arno (Berbard Arnault). Ipak od juna 2024. čvrsto drži titulu najbogatijeg čoveka u svijetu.

Zahvaljujući snažnom rastu vrijednosti akcija Tesle i vrtoglavom povećanju procjene kompanije SpaceX, Mask je u decembru 2024. postao prva osoba čije je bogatstvo premašilo 400 milijardi dolara. Zatim je dostigao 500 milijardi u oktobru, 600 i 700 milijardi u septembru, a 800 milijardi u februaru I na kraju bilion 12. juna.

Međutim, nije samo Mask taj koji obara rekorde, milijarderi širom sveta beleže nezapamćen rast bogatstva.

U martu je Forbes utvrdio da je tokom prethodne godine svet dobijao više od jednog novog milijardera dnevno. Danas u svijetu postoji više od 3.400 milijardera, što je oko 50 odsto više nego pre deset godina. Njihovo ukupno bogatstvo procjenjuje se na 20 biliona dolara, u poređenju sa 7,7 biliona dolara 2017.

Tempo rasta se ubrzava

Danas 19 ljudi poseduje po više od 100 milijardi dolara. Svaki od njih je, čak i kada se uračuna inflacija, najmanje tri puta bogatiji nego što je bio Džon D. Rokfeler 1918.

Lari Pejdž (Larry Page), druga najbogatija osoba u svijetu, posjeduje procijenjeno bogatstvo od 291 milijardu dolara. Toliko su zajedno vrijedjeli svi svjetski milijarderi 1987. i gotovo dvostruko više nego što je Bil Gejts posjedovao na vrhuncu „dotcom“ balona. Pejdžovo bogatstvo više se nego utrostručilo za samo tri godine. Njegov suosnivač Sergey Brin gotovo je jednako bogat.

A tempo rasta samo se ubrzava.

Sportske zvijezde danas uspijvaju da se probiju među milijardere. Tržišta predviđanja dostižu ogromne procjene vrijednosti. Djeluje kao da postoji neograničena potražnja za bilo kojim biznisom koji ima makar i najmanju vezu sa vještačkom inteligencijom, od proizvođača čipova, preko četbotova, do centara za obradu podataka.

Chase Peterson-Withorn, Forbes

From Rockefeller To Musk: The Wealth Boom That’s Leading To The First Trillionaire